Eski Hale Getirmede Yetkili Mahkeme Neresi? HMK Madde 98 Talep ve İnceleme Mercii
Hukuk yargılamasında “Eski hâle getirme” dilekçesinin (HMK m. 97) usulüne uygun ve 2 haftalık süresi içinde (HMK m. 96) hazırlanmış olması her zaman yetmez; bu talebi doğru mahkemeye sunmanız gerekir. HMK Madde 98, bu talebi hangi hakimin veya hangi heyetin inceleyeceğinin haritasını çizer. Kural çok basittir: Hangi aşamadaki süreyi kaçırdıysanız, talebi o aşamadaki mahkemeye yaparsınız. Örneğin; yerel mahkemedeki bir fatura sunma süresini kaçırdıysanız dilekçeyi yerel mahkemeye verirsiniz. Ancak dosya karara çıkmış ve siz “İstinaf (BAM) temyizini” kaçırmışsanız, dilekçeyi İstinafa verirsiniz. Yargıtay yolunu kaçırmışsanız, doğrudan Yargıtay’a başvurursunuz. Bir üst derece mahkemesinin alanına giren talebi, alt derece mahkemesine sunarak zaman kaybetmek, 2 haftalık hak düşürücü sürenin elinizden kayıp gitmesine neden olabilir.
HMK Madde 98: Kanun Metni
(1) Yapılamayan işlem için eski hâle getirme, bu işlem hakkında hangi mahkemede inceleme yapılacak idiyse, o mahkemeden talep edilir.
(2) Eski hâle getirme, istinaf yoluna başvuru hakkının düşmesi hâlinde, bölge adliye mahkemesinden; temyiz yoluna başvuru hakkının düşmesi hâlinde ise Yargıtaydan talep edilir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Eski hâle getirme talebinin hangi mahkemeye yapılacağı ve nerede inceleneceği konusu bu madde ile düzenlenmiştir. 1086 sayılı Kanunun 169 uncu maddesinde düzenlenen hüküm, gerekli görülen değişiklikler ve eklemelerle yeniden kaleme alınmıştır. Birinci fıkraya göre, süresinde yapılamadığı için, hakkında eski hâle getirme talebinde bulunulan işlem, süresinde yapılsa idi, hangi mahkemede incelenecek, o işlem hakkında hangi mahkeme karar verecek ise eski hâle getirme talebi de o mahkemeye yapılacaktır. İkinci fıkra ile istinaf ve temyiz kanun yollarının kaçırılması hâlinde, eski hâle getirme talebinin nerede yapılacağı ayrıca düzenlenmiştir. Eski hâle getirme talebi, istinaf süresi için bölge adliye mahkemesine, temyiz süresi için de Yargıtaya yapılması kabul edilmiştir.
Hukuki İncelemeler
Tahkikat Aşamasında Yetki: Yerel Mahkeme
Davanızı açtınız, süreç devam ediyor. Hakim taraflara delillerini veya cevap dilekçelerini sunmaları için 2 haftalık kanuni süre veya kesin süre verdi. Siz de ağır bir mücbir sebeple (Örn: Covid-19 izolasyonu) bu süreyi, yani sadece “delil sunma” işlemini geçirdiniz. HMK m. 98/1 gereği, bu işlemin inceleme mercii yargılamayı bizzat yürüten “Yerel Mahkeme” (Asliye Hukuk, İş, Ticaret vb.) olduğuna göre, dilekçenizi doğrudan o ara kararı kuran hakimin dosyasına / mahkemesine sunacaksınız.
İstinaf Başvurusunu (BAM) Kaçırma Durumu
Yerel mahkeme kararını verdi ve hüküm tebliğ edildi. Artık dosya İstinaf Mahkemesi (Bölge Adliye Mahkemesi – BAM) adayıdır. Siz 2 haftalık yasal istinaf başvuru süresini “elde olmayan bir kaza” nedeniyle kaçırdınız ve istinaf hakkınız düştü. HMK m. 98/2 ilk cümlesi uyarınca, bu durumda eski hale getirme talebinizi “İstinaf dilekçesi hazırlayarak” Bölge Adliye Mahkemesi ilgili dairesine hitaben yapacaksınız. Yerel mahkeme bu talebi değerlendirip “Kabul ettim süreyi uzattım” demez, bu takdir İstinaf Dairesine aittir.
Yargıtay Temyiz Süresini veya Harcını Kaçırma Durumu
İstinaf mahkemesi sizi aleyhinizde karar verdi ve Yargıtay temyiz hakkınız doğdu. Temyiz süresini veya Yargıtay tarafından gönderilen “Eksik harç yatırma” muhtırası süresini ağır bir hastalık sebebiyle kaçırdığınızı varsayalım. HMK 98/2 son cümlesi burada devreye girer. Eski hâle getirme dilekçesi bizzat “Yargıtay İlgili Hukuk Dairesi Başkanlığına” sunulur. Yargıtay önce davanın esasına girmez; sadece sunduğunuz hastane / kaza raporunun “mücbir sebep” olup olmadığını ve kaçırdığınız işlemi aynı anda yapıp yapmadığınızı (HMK 97) inceler. Talebi haklı bulursa, süreyi geriye doğru diriltip asıl temyiz itirazlarınızı o zaman incelemeye başlar.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi Esas: 2020/1482, Karar: 2020/3594 (HMK 98/2 Uyarınca Yargıtay’ın Yetki İncelemesi ve Harç İhtarı)
ÖZET: Bölge Adliye Mahkemesi kararı bir avukata e-tebligat ile ulaşır. Avukat, kararı temyiz eder ancak eksik harç yatırır. Mahkeme eksik nispi harcı tamamlaması için avukata kesin süreli muhtıra yollar ancak avukat bunu süresinde yatırmaz. Sonrasında hastalık raporları öne sürerek eksik harç muhtırası için eski hale getirme talebi dilekçesi yollar. Yargıtay Dairesi dilekçeyi en tepe yetkili mercii olarak ele alır.
Kararın Esası: Yargıtay Dairesi talebin usuli rotasını şöyle özetler: “Davalı vekili İstinaf mahkemesinin eksik harç yatırma muhtırasını kaçırdığı için temyiz başvuru hakkı düşmüştür. 6100 sayılı HMK’nun 98/2 maddesi gereği; ‘temyiz yoluna başvuru hakkının düşmesi halinde eski hale getirme talebinin Yargıtay’dan istenebileceği’ açıkça düzenlendiğinden, Dairemiz bu talebi incelemeye yetkilidir. Ancak yapılan incelemede, avukatın muhtırayı e-tebligat sisteminde açıp okuduğu, öne sürdüğü hastalığın (rahatsızlık) harç yatırmaya veya internet bankacılığını kullanmaya mani olacak derecede ‘kişiyi acze düşürücü’ olmadığı, ayrıca HMK 97 uyarınca dilekçeyle birlikte eksik harcın hala yatırılmamış olduğu tespit edilmiştir. Talebin reddine ve temyiz başvurusunun yapılmamış sayılmasına karar verilmiştir.”
HMK Madde 98 (Eski Hale Getirme Mercii) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Yerel mahkemenin kararını İstinafa taşımak için son günümdü ancak ağır trafik kazası geçirdim. Süremi kurtarmak için mazeret dilekçemi doğrudan İstanbul İstinaf Mahkemesine mi götürüp teslim edeceğim?
Hayır. Dilekçenizin “başlığı” Bölge Adliye Mahkemesine İlgili Hukuk Dairesine (İstinaf) hitaben yazılacaktır (İnceleme mercii orasıdır). Ancak siz bu dilekçeyi fiilen, kural gereği davanızın görüldüğü Yerel Mahkeme kalemine (Kararı veren mahkeme aracılığıyla) sunarsınız. Yerel mahkeme o dilekçeyi ve İstinaf talebinizi UYAP üzerinden Bölge Adliye Mahkemesine gönderir; sürenizi uzatma/kabul kararını üst mercideki BAM heyeti verir.
Temyizdeki dosyam için “eski hale getirme” dilekçesi yolladım. Yargıtay talebimi reddederse itiraz merciim var mıdır?
Eğer temyiz süresini (veya noksan harç tamamlama süresini vb.) kaçırıp HMK 98/2 kapsamında doğrudan Yargıtay’dan eski hale getirme talep etmişseniz ve Yargıtay (ilgili Dairesi) raporunuzu inandırıcı / acze düşürücü bulmayıp talebi reddetmişse, bu ret kararı kesindir. O karara karşı kanun yolu (örneğin karar düzeltme vs.) kapalıdır; davanız maalesef kanun yolu düşmüş olarak aleyhinize kesinleşmiş olur.
Bilirkişi itirazımı kaçırdım ve hakim davayı aleyhime esastan reddetti. Şimdi “Bilirkişi süresini kaçırdığım için eski hale getirme istiyorum” diyerek İstinafa mı gitmeliyim Yerel mahkemeye mi?
Gideceğiniz yer İstinaftır ancak talebinizin mantığı burada ikiye ayrılır. Eğer davanız yerel mahkemece karara bağlanıp BİTİRİLMİŞSE (Hüküm kurulmuşsa), kural olarak yerel mahkemeden tahkikat aşamasına dönmesini isteyemezsiniz (HMK m. 96/2 istisnaları hariç). Sizin hakkınız artık “İstinaf (BAM) kanun yoluna” başvurup, “Benim haklı bir mücbir sebebim oldu, rapor itiraz hakkım elimden alındı, bu yüzden kararın bozulması gerekir” demektir. Yani yerel hakimin işlemine karşı üst merciyi devreye sokarsınız.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.