HMK Madde 89 Teminatın İadesi ve Geri Alınması Süreci

Hukuk yargılamasında yatırılan teminatlar bir ceza harcı veya vergi değildir; yalnızca olası zararları karşılamak üzere “yediemin” sıfatıyla mahkeme veznesinde, banka hesaplarında geçici olarak tutulan güvence paraları (veya mektuplarıdır). Bu durumun doğal bir sonucu olarak, “güvence ihtiyacı” bittiği anda o paranın asıl sahibine iade edilmesi gerekir. İşte HMK Madde 89, teminat gösterilmesini gerektiren o hukuki tehlike ortadan kalktığında (örneğin siz davayı kazandığınızda veya karşı tarafın rızasıyla anlaştığınızda) paranıza kavuşmanızı garanti altına alan temel yasa maddesidir. Ancak bu iade işlemi sistem tarafından otomatik yapılmaz; ilgili kişinin (davacının veya varsa vekilinin) aktif talebine ve hakimin bu “sebebin bitip bitmediğini” takdir etmesine bağlıdır.

HMK Madde 89: Kanun Metni

(1) Teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalktığı takdirde, ilgilinin talebi üzerine mahkeme, teminatın iadesine karar verir.

6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi

Maddede yer alan düzenlemeyle, teminatın iadesi bağlamında, uygulamada mevcut olan belirsizliğin yahut tereddüdün giderilmesi amaçlanmıştır.

Hukuki İncelemeler

“Teminat Gösterilmesini Gerektiren Sebebin” Ortadan Kalkması Ne Demektir?

HMK M. 89’un uygulanabilmesi için ilk şart durumun değişmesidir. Bu da uygulamada en çok 3 şekilde karşımıza çıkar:

1. Davanın Kazanılması (Esastan): İhtiyati tedbir/haciz için teminat yatırmıştınız, yargılama yapıldı ve haklı çıkarak davayı kazandınız. Artık “karşı taraf haksız bir işlemden zarar görür mü?” tehlikesi kalmamıştır. Sebep bitmiştir.
2. Karşı Tarafın Açık Muvafakati: Dava sürerken karşı tarafla sulh oldunuz (anlaştınız). Davalı, teminat üzerindeki hakkından vazgeçtiğini dosyaya yazılı olarak sunduysa teminat sebepsiz kalır ve iade edilir.
3. Teminatlık Durumun İşlemsel Olarak Bitmesi: Yabancılık teminatı (HMK 84) yatırmıştınız ancak yargılama sırasında mülk edindiğiniz veya Türkiye’de uzun süreli mutat mesken edindiğiniz için artık teminat muafiyeti (HMK 85) kapsamına girdiniz. Mahkeme bunu belgelediğinde baştaki parayı iade eder.

İade Talebi ve Hakimin “Karar” Verme Zorunluluğu

HMK m. 89 çok açık bir kural koyar: “Talebi üzerine mahkeme…”. Yani dava bittiği gün veznedeki memur (Yazı İşleri Müdürü) makbuzu alıp doğrudan kasanın kapağını açıp size parayı elden veremez. Avukatınızın (veya sizin) dosyaya “KARAR TALEPLİ” (Teminatın iadesi taleplidir) başlıklı ıslak veya e-imzalı bir dilekçe sunması gerekir. Hakim dilekçeyi inceler, sebebin ortadan kalktığı kanaatine varırsa bir “Ara Karar” (veya Tensip) yazar: “Veznede kayıtlı şu nolu makbuzdaki teminatın davacıya iadesine” der. Yazı İşleri de bu karara istinaden UYAP üzerinden ödeme emrini Maliye/Defterdarlık muhasebesine iletir ve para İBAN numaranıza geçer.

Avukat Görüşü: “İade” ve “Tazminat” Çatışması

Türkiye uygulamasında davacı olarak ihtiyati tedbir alıp, sonra davayı esastan kaybederseniz ne olur? HMK Madde 89 kapsamında o parayı geri alabilir misiniz? Eğer dava esastan reddedilmişse, teminatı gerektiren sebep “davacı lehine” kalkmamıştır, bilakis haksız tedbir uygulattığınız tespit edilmiştir. Bu durumda mahkeme davalıya İhtiyati Tedbirden Doğan Tazminat Davası (HMK 399) açıp açmayacağını sorar veya bunun için 1 aylık makul süre bekler. Eğer karşı taraf “Ben zarar görmedim” diye imza verirse veya 1 aylık süre içinde (kesinleşmeden sonra) o tazminat davasını açmazsa; işte o zaman HMK 89 uyarınca “teminat sahipsiz kalmasın diye” size yine iade edilecektir.

HMK Madde 89 (Teminatın İadesi) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Teminatın iadesi için ayrı bir dava mı açmam gerekiyor?

Hayır, teminatın iadesi başlı başına yepyeni bir “dava” değildir. Teminatı hangi davanın (Esas numarasının) içine yatırdıysanız, aynı dosya numarasına hitaben küçük bir talep dilekçesi (“HMK m. 89 uyarınca davanın lehime kesinleşmesi nedeniyle teminatımın TR… İbanıma aktarılmasını talep ederim” şeklinde) vermeniz yeterlidir. Hiçbir ekstra harç ödemezsiniz.

Yatırdığım nakit teminatı aradan aylar, yıllar geçip iade alırken yasal faiziyle mi alırım?

Maalesef yasal pratikte vezneye/defterdarlığa yatırılan TL cinsinden teminatlar nemalandırılmaz (faiz işlemez). Bu durum enflasyonist ortamlarda ciddi değer kaybına neden olduğu için kanunun “teminatın şekli hakime kalmıştır” (HMK 87) serbestisi kullanılarak, tecrübeli avukatlar nakit yerine “Süresiz, Kesin Banka Teminat Mektubu” sunmayı tercih etmektedirler.

Eski yıllardan kalma bir Dava/İcra dosyamda unuttuğum bir teminat param var, zaman aşımı var mı?

Teminat paraları Adalet Bakanlığı kotalarında, Hazine’ye irat (gelir) kaydedilmeden önce genellikle 10 yıllık genel zaman aşımı kuralına tabidir (Sürecin son işleminden itibaren). Ancak HMK 89 size anlık bir hak verdiği için, dosya kapanmış olsa bile arşive kaldırılmış dosyanız için her zaman “teminatın iadesi talebi” sunabilirsiniz. Beklemeden harekete geçmeniz lehinizedir.

UYARI

Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.

Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.

Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.