Hakimin Takdir Yetkisi: HMK Madde 87 Teminatın Tutarı ve Şekli

Bir hukuk davasında teminat yatırmanın zorunlu olduğu anlaşıldıktan sonra, sıradaki asıl soru karşımıza çıkar: “Teminat ne kadar olacak ve vezneye nakit olarak mı verilecek?” Eski hukuk sistemimizde teminat olarak gösterilebilecek şeyler katı kataloglarla sınırlıydı. Ancak modern hukukun gereği olarak HMK Madde 87, bu sınırları kaldırmıştır. Artık teminatın şekli (Banka teminat mektubu mu, Tapu ipoteği mi yoksa TL nakit mi olacağı) ve miktarı (Dava değerinin %15’i mi, %20’si mi olacağı) doğrudan hakimin takdirindedir. Hakim, somut davanın tehlikesine göre teminatı çok yüksek tutabileceği gibi, davanın devamında davacının haklı çıkma ihtimalinin artması üzerine teminatı sonradan azaltabilir veya tamamen kaldırabilir. Ancak ticari sözleşmelerde taraflar aralarında “İleride dava çıkarsa teminat sadece Ziraat Bankası teminat mektubu olacaktır” diye anlaşmışlarsa, hakim bu sözleşmeyle bağlıdır.

HMK Madde 87: Kanun Metni

(1) Bir davada verilecek teminatın tutarını ve şeklini hâkim serbestçe tayin eder. Ancak, tarafların teminatın şeklini sözleşmeyle kararlaştırmaları hâlinde, teminat ona göre belirlenir.

(2) Teminatı gerektiren durum ve koşullarda değişiklik olması hâlinde, hâkim teminatın azaltılması, artırılması, değiştirilmesi ya da kaldırılmasına karar verebilir.

6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi

Maddenin birinci fıkrasında yer alan düzenlemede, gösterilecek olan teminatın tutarını ve şeklini, hâkimin tayin edeceği hususu hüküm altına alınmıştır. Bu düzenlemede, nelerin teminat olarak gösterilebileceği konusunda 1086 sayılı Kanunun 96 ncı maddesinde yer alan kuraldan farklı olarak, bir teminat kataloğuna yer verilmemiş; bunun takdiri tümüyle hâkime bırakılmıştır. Ancak, 1086 sayılı Kanunun 96 ncı maddesinde olduğu gibi, teminatın şekli konusunda taraflar bir sözleşme yapmışlarsa, hâkimin gösterilecek olan teminatı belirlerken bununla bağlı kalması esası da aynen benimsenmiştir.

Maddenin ikinci fıkrasında ise uygulamada bu bağlamda ortaya çıkabilecek olan ihtiyacı karşılamak amacıyla, hâkime, teminatın, azaltılmasına, artırılmasına, değiştirilmesine ya da kaldırılmasına karar verme yetkisi tanınmıştır.

Adalet Komisyonu Değişiklik Gerekçesi

Tasarının 92 nci maddesinin ikinci fıkrasında geçen “hâl ve şartlarda” ibaresi, Türk Medenî Kanunu ile terim uyumunu sağlamak amacıyla “ durum ve koşullarda” şeklinde değiştirilmiş ve madde teselsül nedeniyle 93 üncü madde olarak kabul edilmiştir.

Hukuki İncelemeler

Teminat Takdirinde “Serbestlik” Sınır Tanımazlık Değildir

Hakime teminat miktarını ve şeklini seçmede verilen geniş “serbest takdir yetkisi” keyfilik demek değildir. Hakim, davadaki asıl alacağı değil; o davadan doğabilecek “muhtemel zararları ve yargılama-vekalet giderlerini” baz almak zorundadır. Örneğin 5 Milyon TL’lik bir alacak davası için (eğer karşı tarafın ticari hayatı açıkça çok büyük zedelenmeyecekse) 3 Milyon TL gibi fahiş bir teminat takdiri hakkın kötüye kullanımı ve Adalete erişimin engellenmesi sayılır. Çoğu icra Hukuku ve İhtiyati Haciz uygulamasında Yargıtay pratiği ile teminat oranı genellikle dava değerinin %15’i veya %20’si oranında şekillenmektedir.

Tarafların Teminat Şeklini Sözleşme İle Belirlemesi

HMK M. 87’nin birinci fıkra son cümlesi, “İrade Özerkliği” ilkesinin güzel bir yansımasıdır. Tacirler veya özel kişiler aralarında bir sözleşme yaparken, uyuşmazlık çıkması durumu için peşinen kurallar koyabilirler. “Eğer bir gün birbirimize dava açıp ihtiyati tedbir/haciz isteyecek olursak, yatırılacak teminat kesinlikle nakit TL olmayacak; sadece ve sadece A Bankasından alınacak gayri kabili rücu teminat mektubu olacaktır” diye imza attılarsa; hakim artık bunu değiştiremez. HMK 87 emredicidir, taraflar anlaştıysa hakim onlara uyar.

Avukat Görüşü: Teminatın Sonradan Kaldırılması / Azaltılması Dilekçesi

Davacılar için davanın başında istenen devasa teminatlar göz korkutucu olabilir. Ancak HMK Madde 87/2 altın değerinde bir düzenlemedir. Dava ilerledikçe süreç lehinize dönüyorsa, örneğin bilirkişi raporu geldi ve haklılığınız %100 netleştiyse ya da karşı tarafın aslında zarara uğrama riskinin hiç olmadığı ortaya çıktıysa; mahkemeye “HMK Madde 87/2 uyarınca, davanın ve koşulların değiştiği açık olmakla teminatın kaldırılmasını ve paranın tarafıma iadesini talep ediyorum” dilekçesi vererek paranızı henüz dava tam bitmeden (veya Yargıtay’ı beklemeden) vezneden geri alabilirsiniz.

Öne Çıkan Karar Özeti

Adana Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) 1. HD 2021/543E. , 2021/469K. (Tasarrufun İptalinde HMK 87 Teminatı Uygulaması)

ÖZET: Davacı Belediye, borçlu şirket aleyhine yürüttüğü icra takibinde mallarını kaçırdığını iddia ederek “Tasarrufun İptali” davası açmıştır. Ancak Belediye bu malların başka yerlere de kaçırılmaması için mahkemeden acilen İhtiyati Haciz (mallara el koyma) talep edilmiştir. İlk derece mahkemesi önce ihtiyati haczi ve tedbiri (karşı tarafın avukatlık ücretini korumak için) kabul etmiş ancak itiraz üzerine haczi kaldırmış, sadece “tedbir” kararı ile yola devam etmiştir.

Kararın Esası: İstinaf (BAM) incelemesinde yerel mahkeme kararı eleştirilmiştir. Tasarrufun iptali davasında alacaklı hakkını korumak için en etkili yol genel haciz değil, doğrudan İİK 281/2 uyarınca İhtiyati Haciz konulmasıdır. İhtiyati haciz kurumu da doğası gereği teminat gerektirir. BAM Dairesi; tarafların ve alacağın riski (şirketlerin muvazaalı işlemleri) değerlendirildiğinde, HMK Madde 87 bağlamında hakimin takdiri olan “Teminat miktarını Dava Değerinin %15’i” olarak uygun görmüş; %15 nakdi teminat veya süresiz banka teminat mektubunun vezneye yatırılması şartıyla kararın uygulanmasına (İhtiyati haczin konulmasına) hükmetmiştir.

HMK Madde 87 (Teminatın Tutarı ve Şekli) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Hakim benden teminat istedi, ben nakit para yerine evimin tapusunu teminat olarak (İpotek) mahkemeye sunabilir miyim?

Evet sunabilirsiniz. HMK Madde 87/1 uyarınca teminatın şeklini hakim tayin eder. Bulunduğunuz dilekçe ile nakit sıkıntısı yaşadığınızı, ancak dava değerinden çok daha yüksek fiyatta bir taşınmazınız olduğunu belirtip “bu taşınmazımın teminat olarak gösterilip üzerine şerh düşülmesini kabul ediyorum” derseniz, hakim bunu uygun görebilir.

İhtiyati haciz davalarında standart teminat oranı diye bir şey var mıdır?

Kanunda “şu davada şu yüzde teminat alınır” şeklinde matematiksel bir kural yoktur. HMK m.87 serbestlik getirir. Ancak Yargıtay emsalleri ile kökleşen uygulama neticesinde; eğer elinizde ilam (mahkeme kararı) yoksa, alacak davalarında ve senede/faturaya dayalı takiplerde istenen muhtemel teminat genellikle haklılığınızın “yaklaşık ispatına” ve mahkemenin inisiyatifine göre dava değerinin %10’u ile %20’si arasında (En yaygın haliyle %15) belirlenmektedir.

İşim bozuldu, dava başında yatırdığım teminatı geri almak veya miktarını düşürttürmek mümkün mü?

Mümkündür. HMK 87/2 fıkrası tam da bunun içindir. Davayı açarken %15 yatırmış olabilirsiniz. Ancak daha sonra maddi olarak zora girdiyseniz, davalıyla olan ilişkinizdeki risk ortadan kalktıysa (örneğin mallar güvence altına alındıysa), hakime başvurarak “durum ve koşulların değiştiğini, daha fazla mağdur olmamak için teminatın düşürülmesini veya teminat mektubuyla değiştirilmesini” talep edebilirsiniz.

UYARI

Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.

Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.

Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.