Geçici Oturanlara Karşı Alacak ve Taşınır Mal Davaları: HMK Madde 8 Rehberi
Hukuk yargılamasında kural olarak davalar “davalının yerleşim yeri” mahkemesinde açılır. Ancak HMK Madde 8, memur, asker, işçi veya öğrenci gibi bulundukları yerde esasen “geçici” olarak ikamet eden ancak orada “uzunca bir süre” kalacak olan kişilere karşı açılacak davalar için pratik bir seçimlik yetki kuralı getirmiştir. Davacı, sırf alacak veya taşınır mal davası açmak için davalının resmi ikametgahına (asıl yerleşim yeri) gitmek zorunda kalmaksızın, davalının fiilen ve geçici olarak bulunduğu bu yerde de davasını açabilecektir.
HMK Madde 8: Kanun Metni
(1) Memur, işçi, öğrenci, asker gibi, bir yerde geçici olarak oturanlara karşı açılacak alacak veya taşınır mal davaları için, orada bulunmaları uzunca bir süre devam edebilecekse, bulundukları yer mahkemesi de yetkilidir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Bu maddede, 1086 sayılı Kanunun 20 nci maddesinde yer alan yetki kuralında gösterilen, örneklerin bir kısmı çıkartılmış, düşünce aynen muhafaza edilmiştir. Meşguliyetlerine göre bulundukları yerde uzunca bir süre oturan, memur, işçi, öğrenci, asker gibi bir yerde geçici olarak bulunanlara karşı, açılacak, alacak veya taşınır mallara ilişkin davalar, bulundukları yerde de görülebilecektir. Bu yetki kuralına, yerleşim yeri ile yakın ilişkili olduğu için, yerleşim yerine ilişkin yetki kurallarından hemen sonra yer verilmiştir.
Hukuki İncelemeler
HMK Madde 8 Kapsamına Giren Kişiler ve Durumlar
Bu maddeden yararlanabilmek için davalının o yerde “geçici” ama “belirli bir süreyle” bulunması gerekir. Tipik örnekler:
- Öğrenciler: Üniversite eğitimi süresince bir şehirde yaşayan ancak aile kütüğü başka ilde olanlar.
- Askerler: Vatan hizmeti veya profesyonel görev nedeniyle kışlada veya askeri lojmanda bulunanlar.
- Memurlar: Geçici görevlendirme veya rotasyon nedeniyle bir yerde ikamet eden kamu görevlileri.
- İşçiler: Mevsimlik işlerde çalışanlar veya uzun süreli şantiye görevleri olanlar.
Yetkinin Sınırı ve “Mutad Mesken” Kavramı
HMK Madde 8’de düzenlenen bu yetki, davalının asıl yerleşim yeri yetkisini ortadan kaldırmaz, ona bir alternatif sunar. Davacı, isterse davalının asıl ikametgahında (HMK m. 6), isterse geçici oturduğu yerde dava açabilir. Ancak şuna dikkat edilmelidir:
- Geçici oturulan yerdeki yetki, davanın türüyle ilgili kesin bir yetki kuralı (örn. taşınmazın aynına ilişkin dava) varsa geçerli olmaz.
- Davalı o yerden tamamen ayrılmışsa artık bu maddeye dayalı dava açılamaz.
Avukat Görüşü: Adres Tespiti ve Tebligat
Geçici görevli memurlara veya öğrencilere karşı açılan davalarda en büyük yanılgı, bu kişilerin MERNİS adreslerinin halen eski evlerinde olmasıdır. HMK Madde 8, kanuni yerleşim yeri kaydına bakmaksızın, fiili durumu esas alır. Davayı geçici oturulan yerde açarken, davalının orada bulunduğuna dair kanıtları (öğrenci belgesi, görev yazısı vb.) dava dilekçesine eklemek yetki itirazını önden çürütmek adına stratejik bir tercihtir.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2013/2167 E. , 2013/11466 K.
ÖZET (Geçici Bulunulan Yerde İcra Takibi ve Yetki): Bonoya dayalı kambiyo takibinde, borçlunun asker (jandarma taburunda görevli) olarak bulunduğu yerde ödeme emrinin tebliğ edildiği durumlarda; tacir olmayan kişiler arasındaki yetki sözleşmesinin geçersiz olacağı gözetilerek HMK Madde 8 uyarınca asker gibi geçici oturanlara karşı alacak taleplerinde bulundukları yer mahkemesinin (ve icra dairesinin) yetkili olabileceği hususunun mahkemece araştırılarak karar verilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
HMK Madde 8 (Geçici Oturma Yetkisi) Sıkça Sorulan Sorular
Bir otelde kalan kişiye karşı tatil yaptığı yerde dava açabilir miyim?
HMK Madde 8 “geçici oturma”dan bahseder. Birkaç günlük otel konaklaması “oturma” sayılmaz. Ancak bir kişinin sezonluk olarak kaldığı bir yazlık veya uzun süreli kiraladığı bir apart otel varsa bu madde işletilebilir.
Davalı geçici görevinden ayrılıp dönerse mahkeme yetkisiz kalır mı?
Hayır. Yetki davanın açıldığı tarihteki duruma göre belirlenir. Dava açıldığı sırada davalı halen o yerde çalışıyor veya okuyorsa, sonradan gitse bile o mahkeme davayı sonuçlandırmakla yükümlüdür.
Sadece bu maddeye dayanarak yetki sözleşmesi yapabilir miyiz?
Yetki sözleşmesi (HMK m. 17) sadece taraflar tacir veya kamu tüzel kişisiyse yapılabilir. Madde 8’deki yetki kuralı, sözleşmeye bağlı değil, kanundan doğan seçimlik bir yetkidir.