Vekaletsiz İşlem Yasağı ve Kesin Süre: HMK Madde 77 Vekâletnamesiz Dava Açılması
Hukuk sistemimizde avukatla dava takibi, geçerli bir vekaletnamenin mahkemeye ibraz edilmesi kuralına bağlıdır. HMK Madde 77, usul ekonomisi ve hakkaniyet dengesini gözeterek, vekaletname olmaksızın mahkemede işlem yapılmasını (kural olarak) yasaklamaktadır. Ancak pratik hayatın hızını göz ardı etmeyen kanun koyucu, “gecikmesinde zarar doğabilecek hallerde” mahkemeye geçici bir inisiyatif (kesin süre) tanımış; vekaletname sonradan dosyaya sunulduğunda veya taraf belgeyi onayladığında yapılan işlemlerin baştan itibaren geçerli sayılmasını sağlamıştır. Maddenin devam fıkraları ise, vekaletsiz işlem yasağını kötüye kullananlara karşı disiplin cezası öngörürken, davanın gereksiz yere uzatılmasını engellemek için avukat değişikliği veya istifa gibi argümanların yargılamayı ertelemeyeceğine kanaat getirmiştir.
HMK Madde 77: Kanun Metni
(1) Vekâletnamesinin aslını veya onaylı örneğini vermeyen avukat, dava açamaz ve yargılamayla ilgili hiçbir işlem yapamaz. Şu kadar ki, gecikmesinde zarar doğabilecek hâllerde mahkeme, vereceği kesin süre içinde vekâletnamesini getirmek koşuluyla avukatın dava açmasına veya usul işlemlerini yapmasına izin verebilir. Bu süre içinde vekâletname verilmez veya asıl taraf yapılan işlemleri kabul ettiğini dilekçeyle mahkemeye bildirmez ise dava açılmamış veya gerçekleştirilen işlemler yapılmamış sayılır.
(2) Vekâletnamesiz işlem yapmasına izin verilen ancak haklı bir sebep olmaksızın süresi içinde vekâletname ibraz etmeyen avukat, celse harcı ile diğer yargılama giderleri ve karşı tarafın uğradığı zararları ödemeye mahkûm edilir. Bunu kötüniyetle yapan avukat aleyhine, ceza ve disiplin soruşturması açılmasını sağlamak üzere, Cumhuriyet başsavcılığına ve vekilin bağlı olduğu baro başkanlığına durum yazıyla bildirilir.
(3) Bir tarafın avukat tutmak istemesi sebebiyle, yargılama hiçbir şekilde başka bir güne bırakılamaz.
(4) Avukatın istifa etmesi, azledilmesi veya dosyayı incelememiş olması sebebiyle yargılama başka bir güne bırakılamaz. Ancak, dosyanın incelenmemiş olması geçerli bir özre dayanıyorsa, hâkim bir defaya mahsus olmak üzere, kısa bir süre verebilir. Verilen süre sonunda, dosya incelenmemiş olsa bile davaya devam olunur.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
1086 sayılı Kanunun 67 nci maddesindeki düzenlemeye genelde sadık kalınarak, dili güncelleştirilmiş, maddenin daha kolay anlaşılması için ifadelerde bir takım değişiklikler yapılmıştır. Vekâletname aslı veya onanmış örneğinin her dosya için ayrı ayrı verilmesinin zorunlu olduğuna ilişkin 1086 sayılı Kanunun 67 nci maddesinin son fıkrasındaki düzenlemeye, söz konusu uygulamanın işin doğası gereği yapılması zarureti bulunduğundan, maddede ayrıca yer verilmesine gerek görülmemiştir.
Adalet Komisyonu Değişiklik Gerekçesi
Tasarının 82 nci maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ancak” ibaresinden sonra gelmek üzere, vekâletnamesiz işlem yapmasına mahkemece izin verilen avukatların, süresi içinde vekâletnameyi ibraz etmekte, gecikmesinde haklı bir sebep olması durumunda korunmaları amacıyla “haklı bir sebep olmaksızın” ibaresi eklenmiş, ayrıca maddenin dördüncü fıkrasının birinci cümlesinde, ifadede açıklık sağlamak amacıyla “Avukatın istifası, azli veya dosyanın incelenmemiş” ibaresi yerine “Avukatın istifa etmesi, azledilmesi veya dosyayı incelememiş” ibaresi kullanılmıştır.
Hukuki İncelemeler
Gecikmesinde Zarar Doğabilecek Haller Nelerdir?
Kural olarak vekaletname olmaksızın davaatılamaz. Ancak zamanaşımı süresinin dolmasına saatler kalmış olması, ihtiyati haciz veya tedbir kararının derhal alınmasının zaruri olması gibi “gecikmesinde telafisi imkansız zararlar doğacak işlemler” bu kuralın istisnasıdır. Böyle acil durumlarda avukat, durumu hakime izah ederek vekaletname ibraz etmek üzere “kesin süre” (genellikle 1 ila 2 hafta) talep eder. Hâkim talebi yerinde bulursa avukatın işlemi yapmasına izin verir.
Vekaletin Sunulmamasının Yaptırımları
Verilen kesin süre içinde vekaletname dosyaya sunulmazsa veya borçlu/davacı asıl kişi “avukatın yaptığı bu işlemi onaylıyorum” demezse yapılan tüm o acil işlemler geçersiz sayılır (dava hiç açılmamış gibi olur). HMK m. 77/2 ayrıca bu durumu kötü niyetli yapan avukatlara karşı son derece ağır yaptırımlar getirmiştir: Karşı tarafın zararını ve masrafları bizzat avukat öder; ayrıca hakkında Baro ve Savcılık nezdinde şikayet başlatılır.
Avukat Görüşü: Avukat Tutmak veya İstifa Yargılamayı Uzatır Mı?
Davaların zaman aşımına uğratılması veya sırf duruşmayı uzatmak amacıyla tarafların kötü niyetli hak kullanımlarını önlemek amacıyla HMK 77/3-4 fıkraları düzenlenmiştir. Duruşma sırasında taraflardan birinin “Ben şu an karar verdim, bir avukat tutup danışacağım, bugünkü duruşmayı erteleyin” demesi dikkate alınmaz; yargılama ertelenmez. Aynı şekilde, bir avukatın duruşmaya bir gün kala dosyadan istifa etmesi de duruşmanın atılmasına (başka güne bırakılmasına) gerekçe oluşturmaz. Ancak yeni avukat dosyaya dahil olup, haklı bir sebeple “dosyayı inceleme süresi” isterse hakim bir defaya mahsus çok kısa bir süre tanır.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2014/159E. , 2015/2227K. (30.09.2015 Tarihli Karar)
ÖZET (“Süreli Vekaletnamenin” Süresinin Dolması ve Vekaletsizlik Durumu): Tüketici Mahkemesi’nde görülen bir davada, davacı vekilinin mahkemeye iki farklı vekaletname sunduğu, ancak bu vekaletnamelerin noterde “2008 ve 2009 yılları için geçerli olacak şekilde” süreli düzenlendiği tespit edilmiştir. Yargılamanın Yargıtay aşaması devam ederken ilgili vekaletnamelerin geçerlilik süresi dolmuştur.
Kararın Esası: Yargıtay HGK; vekaletnamelerin süreli olduğuna ve Yargıtay aşamasında (direnme safhasında) vekaletnamenin süresinin dolduğuna dikkat çekerek; dosyada geçerli, usulünce düzenlenmiş güncel bir vekaletname kalmadığı sonucuna varmıştır. HMK Madde 76 ve Madde 77 uyarınca vekaletnamesiz işlem yapılamayacağından, usuli eksikliğin (güncel vekaletname sunumu) giderilmesi ve noksanlığın tamamlanması için dosyanın Tüketici Mahkemesi’ne geri çevrilmesine hükmetmiştir.
HMK Madde 77 (Vekâletnamesiz İşlem Yapılması) Sıkça Sorulan Sorular
Zamanaşımının bitmesine 1 saat kaldı, ama noter kapalı. Avukatım vekaletname olmadan dava açabilir mi?
Evet. Bu durum tam olarak “gecikmesinde zarar doğabilecek hal”dir. Avukatınız HMK 77 hükmüne dayanarak vekaleti olmadan davayı sisteme yükleyip açabilir. Ancak mahkemenin vereceği kesin süre içinde (örneğin 1 hafta içinde) ertesi gün noterden çıkaracağınız vekaletnameyi mahkemeye mutlaka sunması şarttır.
Sunulan kesin sürede vekaletname verilmezse ne olur?
O açılan dava veya avukatın itiraz ettiği işlem “hiç açılmamış” / “hiç yapılmamış” sayılır. Yani zamanaşımını kestiğinizi sanarken hak kaybına uğrarsınız.
Davalı duruşmada ansızın “Ben avukat tutacağım, savunmamı sonra yapayım” diyebilir mi?
Hayır. HMK 77/3 uyarınca “avukat tutmak istemesi sebebiyle yargılama hiçbir şekilde başka bir güne bırakılamaz”. Yargılamaya devam edilir ve o esnada yapılması gereken usuli itirazlar (cevap verme vd.) yapılamazsa hakkınız kaybolur.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.