Dava Ehliyeti ve Vekalet Ehliyeti: Davayı Bizzat Takip veya Vekil Aracılığıyla Temsil
HMK Madde 71
Anayasamızın 36. maddesiyle güvence altına alınan hak arama hürriyetinin usul hukukundaki karşılığı olan HMK Madde 71, bir davanın kimler tarafından ve hangi usulle takip edilebileceğini düzenler. Kural olarak, tam fiil ehliyetine sahip olan her birey, mahkeme huzurunda hakkını bizzat arama yetkisine sahiptir. Ancak hukuk sisteminin karmaşıklığı, taraflara bu süreci uzman bir vekil (avukat) aracılığıyla yürütme imkanı da tanımıştır. Bu madde, sadece dava hakkının kullanım biçimini değil, aynı zamanda davanın bizzat veya vekille takibi arasındaki hukuki dengeyi de kurmaktadır.
HMK Madde 71: Kanun Metni
(1) Dava ehliyeti bulunan herkes, davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açabilir ve takip edebilir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
1086 sayılı Kanunun 59 uncu maddesinin birinci fıkrası aynen kabul edilmiş; dava ehliyetine sahip olan tarafın daha önce olduğu gibi davasını bizzat açabilmesi, takip edebilmesi ve bu işlemleri tayin edeceği vekil aracılığıyla da yapabilmesi benimsenmiştir. Aynı Kanunun aynen maddesinin ikinci fıkrasında yer alan hüküm, yasal temsilcilerin kanunî görevi arasında yer almakla burada tekrara lüzum görülmemiştir.
Hukuki İncelemeler
Davayı Bizzat Takip Hakkı Nedir?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, kişilerin mahkemeye bizzat çıkıp hakkını savunmasına engel olmaz. “Dava ehliyeti” olan (yani medeni hakları kullanma ehliyetine sahip) her vatandaş, dilekçesini kendi imzasıyla verebilir ve duruşmalarda kendi savunmasını yapabilir. Ancak bu durumda, usul hukukunun teknik kurallarına (süreler, delil sunma vb.) bizzat uymak zorundadır; mahkemenin bu konuda kişiye hukuki danışmanlık yapma görevi yoktur.
İradi Temsil: Vekil Aracılığıyla Takip
Taraflar dilerlerse davanın takibini bir vekile bırakabilirler. HMK m. 71 ve Avukatlık Kanunu m. 35 uyarınca, mahkemelerde “vekil” sıfatıyla dava takip etme yetkisi yalnız baroda yazılı avukatlara aittir. Avukat olmayan bir kişiye (örneğin bir akrabaya) verilen vekaletname, o kişiye mahkemede dava takip etme yetkisi tanımaz.
Dava Ehliyeti ve Vekalet Ehliyeti Arasındaki Fark
- Dava Ehliyeti: Kişinin davasını bizzat veya vekili aracılığıyla takip etme ve usuli işlemleri yapabilme ehliyetidir. Fiil ehliyetine sahip her gerçek ve tüzel kişi dava ehliyetine de sahiptir. (HMK m. 114/1-d)
- Vekalet (Davaya Vekalet) Ehliyeti: Bir başkasını mahkeme önünde temsil edebilme yetkisidir. HMK 114/1-f uyarınca vekil aracılığıyla takip edilen davalarda, vekilin davaya vekalet ehliyeline sahip olması bir dava şartıdır.
Avukat Görüşü: Davayı Bizzat Takip Etmek Riskli midir?
Her ne kadar HMK m. 71 kişiye davasını bizzat açma hakkı verse de, usul hukukunun katı süreleri ve teknikliği nedeniyle bu yol oldukça risklidir. Haklıyken usul hatası (örneğin süresinde delil sunmama veya cevap vermeme) nedeniyle davayı kaybetmek mümkündür. Ayrıca, vekalet ehliyeti olmayan birine (akraba, arkadaş vb.) verilen vekaletle dava açılması halinde davanın HMK 114 ve 115 uyarınca dava şartı yokluğundan reddedileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle davanın avukat aracılığıyla takibi hak kaybını önler.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2021/907E. , 2021/1918K. (HGK 11.03.2015 Tarihli Kararına Atıfla)
ÖZET (Borçlunun Oğlunun Davaya Vekalet Ehliyeti Yokluğu): İstanbul 4. İcra Hukuk Mahkemesi’nde görülen bir “imzaya ve borca itiraz” davasında, borçlu adına oğlu (Y..Ö..) dilekçe vererek itirazda bulunmuştur. Mahkemece itiraz kabul edilmişse de Yargıtay HGK bu kararı bozmuştur.
Kararın Esası:
- Dava Ehliyeti ve Vekalet: HMK 114. maddesi uyarınca vekil aracılığıyla takip edilen davalarda vekilin “davaya vekalet ehliyetine” sahip olması bir dava şartıdır. Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden (re’sen) araştırır.
- Avukatlık Tekeli: Avukatlık Kanunu m. 35 uyarınca mahkemelerde temsil yetkisi sadece baroya kayıtlı avukatlara aittir. Avukat olmayan kişilerin davaya vekalet ehliyeti yoktur.
- Sonuç: Somut olayda borçlu adına talepte bulunan oğlu Y..Ö.., vekalet ehliyeti olmayan bir kişidir. Bu nedenle mahkemece HMK 114 ve 115. maddeleri uyarınca davanın esasına girilmeden dava şartı yokluğundan reddedilmesi gerekirken işin esasına girilmesi isabetsiz bulunmuştur. (HGK 11.03.2015, 2011/32222 E., 2012/16239 K.)
HMK Madde 71 (Davayı Bizzat Takip) Sıkça Sorulan Sorular
Davamı avukat tutmadan kendim açabilir miyim?
Evet. Dava ehliyetine sahip her birey davasını bizzat açabilir. Ancak usuli işlemlerdeki hatalardan kendisi sorumludur.
Oğlum veya bir akrabam benim adıma mahkemede vekil olabilir mi?
Hayır. HMK 71 ve Avukatlık Kanunu uyarınca mahkemede temsil yetkisi sadece avukatlara aittir. Avukat olmayan yakınlarınız vekaletnameyle dahi olsa sizi temsil edemezler.
Vekalette eksiklik varsa hakim ne yapar?
HMK 115 uyarınca vekalet ehliyeti bir dava şartıdır. Hakim bu durumu re’sen (kendiliğinden) gözetir. Eksiklik giderilemiyorsa davayı usulden reddeder.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.