
İstinaf Hâkimini Reddetmek ve Yargıtay’a Başvurmak: HMK Madde 44 (Temyiz Yolu)
Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) “Hâkimin Reddi” müessesesini sadece Asliye veya Sulh Hukuk gibi ilk derece mahkemeleriyle sınırlı tutmamıştır. Dava dosyası bir üst mahkemeye, yani Bölge Adliye Mahkemesine (İstinaf) taşındığında, İstinaf incelemesini yapacak heyetteki üyelerin (başkan veya hâkimlerin) tarafsızlığından şüphe edildiğinde de reddi hâkim yoluna başvurulabilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 44, tam da bu İstinaf makamında yaşanan itiraz krizlerinin en üst karar mercii olan Yargıtay (Temyiz) önüne ne zaman ve hangi şartlarla taşınabileceğini düzenler.
HMK Madde 44
(1) Esas hüküm bakımından temyiz yolu kapalı bulunan dava ve işlerde, bölge adliye mahkemesi başkan ve üyelerinin reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi kararları kesindir.
(2) Esas hüküm bakımından temyiz yolu açık bulunan dava ve işlerde ise ret talebi hakkındaki karar, tefhim veya tebliği tarihinden itibaren bir hafta içinde temyiz edilebilir. Bu hâlde 347 nci madde hükmü uygulanmaz. Yargıtayın bu husustaki kararı kesindir.
(3) Bölge adliye mahkemesi hâkiminin reddine ilişkin talebin reddi konusundaki kararın temyizi üzerine Yargıtayca bozulması veya ret talebinin kabulüne ilişkin kararın Yargıtayca onanması hâlinde, ret sebebinin doğduğu tarihten itibaren reddedilen hâkimce yapılmış olan ve ret talebinde bulunan tarafça itiraz edilen esasa ilişkin işlemler, davaya daha sonra bakacak olan bölge adliye mahkemesi tarafından iptal olunur.
HMK Madde 44: İstinaf Hâkimlerinin Reddi ve Yargıtay Yolu
Bir istinaf (BAM) hâkimi hakkında ret talebinde bulunduğunuzda ilk incelemeyi Bölge Adliye Mahkemesi yetkili mercii yapar. Eğer davanızın asıl konusu Yargıtay’a gitmeye kapalı (temyiz edilemeyen, örneğin düşük miktarlı) bir davaysa, İstinaf mercinin sizin reddi hâkim talebinize vereceği karar da aynı şekilde KESİN olur.
Ancak davanız maddi değeri ve konusu itibarıyla Yargıtay incelemesine açık bir davaysa, hakkınızda verilen reddi hâkimin reddi kararına karşı Yargıtay makamına itiraz edebilirsiniz. Bunun için kanunun koyduğu katı süre; Bölge Adliye Mahkemesi kararının size tefhim (yüzünüze okunması) veya tebliğ edilmesinden itibaren 1 Hafta (7 Gün) olarak belirlenmiştir. Yargıtay bu dosyayı alır, inceler ve hâkimin reddi konusunda vereceği karar tartışmasız ve kesin olur.
Avukat Görüşü: Alt Derecede Yapılmayan Reddin Temyize Taşınamayacağı
HMK’nın genel mantığında her itiraz kendi usul kuralları ve süreleri içinde anlamlıdır. Davanın Asliye Hukuk veya Sulh Hukuk Mahkemesindeki ilk derece yargılamasında, hâkime karşı hiçbir HMK usulüne uygun (resmi) reddi hâkim dilekçesi vermemiş bir tarafın; sırf dava aleyhine bittiği için İstinaf (BAM) ve Temyiz (Yargıtay) başvuru dilekçelerine “Aslında ilk davadaki hâkim kendi kendine davayı yönlendirdi, tarafsızlığı şüpheliydi” şeklinde sonradan üretilen argümanlar yazması hukuken dikkate alınmaz. Hak düşürücü süreler ve yetkili merci itirazları “zamanında” yapılmadığı takdirde, üst mahkemeler bu soyut savları esastan incelemez.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Madde, 1086 sayılı Kanuna 2494 sayılı Kanunla eklenen, 36/A ve 36/B maddelerinin kısmen karşılığıdır. Bölge adliye mahkemelerinin kurulması sebebiyle, temyiz yolu, sadece bu mahkemelerde görev yapan hâkimlerin reddi talepleri konusundaki kararlara karşı mümkün olacağından, buna uygun bir düzenleme yapılmıştır. Bölge adliye mahkemelerinde görülen ve esas hüküm bakımından temyiz yolu kapalı olan dava ve işlerde, hâkimin reddi isteminin incelenmesine ilişkin kararlara karşı temyiz yoluna gidilemeyecektir.
Adalet Komisyonu Değişiklik Gerekçesi
Tasarının 49 uncu maddesinin ikinci fıkrasında geçen “yedi gün” ibaresi, sürelerin hesabında kolaylık sağlanması ve uygulamadan kaynaklanan sorunların giderilmesi amacıyla “bir hafta” olarak, ayrıca Tasarının 351 inci maddesine yapılan atıf da teselsül nedeniyle 353 üncü madde olarak değiştirilmiş ve madde teselsül gereği 50 nci madde olarak kabul edilmiştir.
HMK Madde 44 İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular
İstinaf Mahkemesi (Bölge Adliye) başkanının dahi tarafsız olmadığını düşünüyorsam onu da reddedebilir miyim?
Evet. Yargılamaya nerede devam ediliyorsa oradaki yargılama makamının değişmesi usulen talep edilebilir. Bölge adliye mahkemesi dairesi başkanı veya üyelerinin şahıslarına yönelik tarafsızlık ihlali emareleriniz varsa HMK m.36 dâhilinde Bölge Adliye Mahkemesinde bu üyeleri reddedebilirsiniz.
İstinaf Mahkemesindeki reddi hâkim talebim reddedildi. Yargıtay’a gitmek için kaç günüm var?
Eğer davanız kanunen Yargıtay’a (temyize) gitmeye açık bir dava ise; İstinaf Mahkemesinin “reddi hâkim talebinizin reddine” ilişkin kararı tarafınıza tebliğ edildiği tarihten itibaren tam 1 hafta (7 gün) içinde Temyiz dilekçesi vererek hakkınızı Yargıtay nezdinde arayabilirsiniz. 1 günlük gecikme bile başvuru hakkınızı yakar.
Yargıtay beni haklı bulur ve yerel İstinaf hâkiminin davadan alınması gerektiğine (tarafsız olmadığına) hükmederse ne olacak?
Büyük bir usul temizliği yapılacaktır. HMK Madde 44/3 fıkrası uyarınca, Yargıtay onayından sonra dosya başka bir BAM (İstinaf) hâkimine devredilir. Bu yeni hâkim, eski reddedilen hâkimin geriye dönük yaptığı ve tarafınızca itiraz edilen esasa dönük tüm kritik işlemleri iptal edip hukuku baştan tesis etmekle görevlidir.
HMK Madde 44 Ret talebine ilişkin kararların temyizi
Yargıtay İçtihatları
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi 2019/945E. , 2020/1578K.
ÖZET (İlk Derecede Usulüne Uygun İleri Sürülmeyen Hakimin Reddi İddiasının İstinafta Dinlenemeyeceği): Taraflar arasında süregelen çok ortaklı, miras ve vasiyetname ihtilafları barındıran devasa bir anonim şirket pay defteri ve yönetim kurulu kararının iptali (batıl tespiti) davasında mahkemece karar verilmiştir. Davalı şirket vekilleri, “İstinaf başvuru dilekçelerinde” yerel mahkeme hâkiminin davayı aydınlatma ödevinin sınırlarını aştığını ve tarafsızlıkla hareket etmediğini yazarak yerel karara itiraz etmişlerdir. İstinaf Mahkemesi (BAM) HMK Madde 34, 38 ve devamındaki usulleri hatırlatarak şu kilit hukuki tespiti yapmıştır: Davalılar, yerel mahkemedeki yargılama safhası devam ederken usulüne uygun hiçbir (resmi) hakimin reddi talebinde bulunmamışlardır. Dolayısıyla ortada usulüne uygun incelenip dosyaya girmiş ve çözülmüş bir “reddi hakim mercii kararı” yoktur. Sürecinde ve usulünce (ilk mahkemede) resmi olarak ileri sürülmeyen bu tür şüpheler, istinaf aşamasında resen (kendiliğinden) bozma veya iptal sebebi yapılamaz diyerek, dosyayı doğrudan Türk Ticaret Kanunu (TTK) miras hukuku standartlarında esastan incelemiş ve davalı tarafın istinaf talebini esastan reddetmiştir.
- HMK Madde 44
- Ret talebine ilişkin kararların temyizi
UYARI
Web sitemizde yer alan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka web sitelerinde yayımlanması halinde hukuki ve cezai yollara başvurulacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.