Hâkimin Ret Talebini Bizzat Geri Çevirmesi: HMK Madde 41 İncelemesi
HMK 39 ve HMK 40. maddelerinde kural olarak “Hakkında reddi iddia edilen hâkim, kendi dosyasını çöpe atamaz, bunu inceleyecek olan taraf üst makam olan Merci mahkemesidir” kuralından bahsetmiştik. HMK Madde 41 (Ret Talebinin Geri Çevrilmesi), işte bu genel kuralın tek ve en büyük istisnasıdır. Kanun koyucu, kötü niyetli tarafların her duruşmada asılsız dilekçeler vererek dosyaları sürekli üst merciye yollayıp mahkemeleri kilitlemesini önlemek için hâkime adeta bir “hızlı filtre / zırh” yetkisi vermiştir. Eğer verilen reddi hâkim dilekçesi yasal süreden sonra verilmişse, içinde tek bir somut delil yoksa veya amacın açıkça davayı uzatmak olduğu belliyse; duruşma hâkimi dosyayı Merci’ye gönderme zahmetine katlanmaz. HMK 41 uyarınca bizzat kendisi “Ret talebini kabul etmeyerek geri çevirir” ve yargılamaya kaldığı yerden derhal devam eder.
HMK Madde 41: Kanun Metni
(1) Hâkimin reddi talebi, aşağıdaki hâllerde kabul edilmeyerek geri çevrilir:
a) Ret talebi süresinde yapılmamışsa.
b) Ret sebebi ve bu sebebe ilişkin inandırıcı delil veya emare gösterilmemişse.
c) Ret talebinin davayı uzatmak amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa.
(2) Bu hâllerde ret talebinin geri çevrilmesine o davaya bakan hâkim tarafından bizzat karar verilir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
1086 sayılı Kanunun 35 inci maddesi hükmü, kural olarak korunmuş ve dil bakımından yapılan sadeleştirme yanında, ilk derece mahkemesince verilen ret talebinin geri çevrilmesi kararına karşı istinaf yoluna, bölge adliye mahkemesinin bu yoldaki kararına karşı ise temyiz yoluna, ancak nihaî kararla birlikte başvurulabileceği düzenlenmiştir.
Hukuki İncelemeler
“Geri Çevirme” (HMK 41) İle “Reddetme” (HMK 42) Arasındaki İnce Çizgi
Bir reddi hakim dilekçesinin akıbeti iki farklı makam tarafından çizilir. Dilekçe usulen (süre, delil eksikliği vb.) bozuksa, bizzat o duruşmaya bakan hâkim HMK 41 uyarınca iddiayı içeriğine girmeden “Geri Çevirir”. Şayet dilekçe usulen tamsa, süresinde verilmişse ve delilleri eklendiyse, Hâkimin artık HMK 41 yetkisi biter; dosyayı Merci Mahkemesine gönderir. Merci Mahkemesi bu iddiaları dinler ve iddiayı haksız bulursa esastan “Reddeder” (HMK 42). Yani duruşma hâkimi sadece usuli eksikliği yakalarsa “geri çevirme” yapabilir, iddiaların esasına girerek kendisini aklayacak bir “esas reddi” kararı kuramaz.
Avukat Görüşü: Özel Vekâletname Yokluğu HMK 41 Kapsamında Mıdır?
Reddi Hâkim yapabilmek için avukatın vekâletnamesinde açıkça “hakimi reddetme” özel yetkisi bulunmak zorundadır (HMK 74). Şayet avukat özel yetkisi olmadan reddi hakim dilekçesi verirse ne olur? Yargıtay’a göre bu durum, usuli bir dava şartı noksanlığıdır ve HMK 41’deki (süre veya delil) mazeretlerinden dahi önce incelenmelidir. Eğer avukatın vekâletinde yetki yoksa, HMK 41’e girmeden (para cezası vs. verilmeden) dilekçe “Temsil yetkisi yokluğundan” usulden reddedilerek dosya kapatılmalıdır.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
(Not: Aşağıda yer alan Yargıtay emsalleri, HMK 41 kapsamındaki ‘geri çevirme’ kararlarının nasıl temyiz edilebileceğini ve bu kararı kurma yetkisinin bizzat hangi makama ait olduğunu belirleyen çok hayati içtihatlardır.)
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi 2012/14626 E. , 2013/388 K.
ÖZET (Hâkimin Geri Çevirme Kararının Tek Başına Temyiz Edilememesi): Bir tahliye davasında, kiracı davayı uzatmak maksadıyla reddi hâkim talep etmiştir. Duruşma hâkimi, niyetin davayı uzatmak olduğunu açıkça anlayarak dilekçeyi HMK 41 uyarınca “Geri Çevirmiştir”. Davalı ise mahkemenin bu geri çevirme ara kararını derhal temyiz ederek dosyayı Yargıtay’a göndermeye çalışmıştır. Yargıtay bu manevrayı da engellemiştir: “HMK m.41 uyarınca verilen geri çevirme kararları birer ‘ara kararıdır’. Dava sürerken tek başlarına Yargıtay’a (temyize) getirilemezler. Kişi, yargılama tamamen bitip nihai esas hüküm kurulduğunda, asıl kararla birlikte geri çevirme itirazını da temyiz edebilir. Bu nedenle yapılan temyiz talebi usulden reddedilmiştir.”
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi 2014/10252 E. , 2015/889 K.
ÖZET (Yetkili Merci Mahkemesinin HMK 41’i Yanlış Kullanması): Bir davalı avukatı “5 tanık sundum sadece ikisini dinlediniz, taraf tutuyorsunuz” diyerek hâkimi reddetmiştir. Dosya sıradaki “Merci Mahkemesine” yollanmıştır. Merci mahkemesi dosyaya bakmış ve “HMK 41 uyarınca delil emaresi olmadığından reddine” ve para cezasına hükmetmiştir. Yargıtay, Merci Mahkemesi’nin kararını büyük bir usul hatası sebebiyle bozmuştur: “1) Avukatın özel yetkisi yoktur, usulden red gerekirken neden esasa girdiniz? 2) En büyük hata: HMK 41’deki ‘Geri Çevirme’ yetkisi SADECE davaya bizzat bakan hâkimin elindeki bir yetkidir. Dosya Merci mahkemesine geldiyse, Merci HMK 41’i uygulayamaz, o aşama geçilmiştir. Merci sadece HMK 42. Madde uyarınca esastan inceleme yapıp ‘red’ kararı kurabilir. Yanlış kanun maddesinden karar kurulması hukuka aykırıdır.”
HMK Madde 41 Sıkça Sorulan Sorular
Hâkimin reddi dilekçemi verdim, ancak hâkimin kendisi ‘delil göstermemişsiniz’ diyerek dilekçemi geri çevirdi. Bu yetkisi var mı?
Evet, tam olarak bu yetkisi vardır. HMK Madde 41/1-b bendi uyarınca asılsız ve soyut iddialarla mahkemeyi meşgul etmek yasaktır. Dilekçenize inandırıcı bir delil, kamera kaydı, belge veya resmî tutanak gibi somut emareler eklemezseniz, duruşma hâkimi dosyayı üst mahkemeye bile gönderme gereği duymadan şahsen reddeder.
Hâkim geri çevirme kararı verirse, Yargıtay’a veya İstinaf’a aynı gün başvurabilir miyim?
Hayır. Hâkimin verdiği bu geri çevirme kararı bir ara karardır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre mahkeme devam eder; siz bütün yargılamanın sonunu beklemek zorundasınız. Dava tamamen bitip lehinize/aleyhinize hüküm kurulduğunda, “Hakim daha önce ret talebimi hatalı olarak geri çevirmişti” diyerek esas hükümle birlikte kanun yoluna (İstinaf/Temyiz) başvurabilirsiniz.
Davayı uzatmak için reddi hakim istediğim kime göre ve nasıl tespit edilir?
HMK 41/1-c bendi uyarınca bu takdir yetkisi tamamen duruşma hâkimine aittir. Özellikle aynı davada asılsız şekilde ikinci veya üçüncü kez reddi hakim istemek, davanın sonuca bağlanacağı son duruşmada aniden hiçbir delilsiz ret istemek veya sadece hâkimin verdiği ara kararlara kızıp husumet öne sürmek, yargıtay uygulamalarında “davayı uzatma amacı” olarak değerlendirilmekte ve dilekçe hemen geri çevrilmektedir.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu bilgilerin paylaşılması, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.