
Reddi Hâkim Dilekçesi Ne Zaman ve Nasıl Verilir? HMK Madde 38 (Ret Usulü)
Bir uyuşmazlığın adil, tarafsız ve makul sürede çözülmesi evrensel bir hukuk kuralıdır. Ancak taraflardan birinin, mahkeme hâkiminin tarafsızlığından şüphe duymasını gerektirecek makul sebepleri (HMK m.36 vd.) varsa, bu şüpheyi sonsuza dek cebinde tutarak yargılamayı ipotek altına almasına müsaade edilemez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) Madde 38, hâkimin reddi talebinin (reddi hâkim) tamamen sıkı usul kurallarına, kesin sürelere ve somut delillere bağlı olduğunu vurgular. Hukuk sistemi, yargının şeffaflığını sağlarken diğer yandan davanın gereksiz yere uzatılmasını ve hâkimin “şantajvari” şekilde sürekli baskı altında tutulmasını engellemek için ret usulünü katı kurallarla çerçevelemiştir.
HMK Madde 38
(1) Hâkimin reddi sebebini bilen tarafın, ret talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmesi gerekir. Taraf, ret sebebini davaya bakıldığı sırada öğrenmiş ise en geç öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce bu talebini hemen bildirmek zorundadır. Belirtilen sürede yapılmayan ret talebi dinlenmez.
(2) Hâkimin reddi, dilekçeyle talep edilir. Bu dilekçede, ret talebinin dayandığı sebepler ile delil veya emarelerin açıkça gösterilmesi ve varsa belgelerin eklenmesi gerekir.
(3) Hâkimin reddi dilekçesi, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilir.
(4) Ret talebi geri alınamaz.
(5) Hâkimi reddeden taraf, dilekçesini karşı tarafa tebliğ ettirir. Karşı taraf bir hafta içinde cevap verebilir. Bu süre geçtikten sonra yazı işleri müdürü tarafından ret dilekçesi, varsa karşı tarafın cevabı ve ekleri, dosya ile birlikte reddi istenen hâkime verilir. Hâkim bir hafta içinde dosyayı inceler ve ret sebeplerinin kanuna uygun olup olmadığı hakkındaki düşüncesini yazı ile bildirerek, dosyayı hemen merciine gönderilmek üzere yazı işleri müdürüne verir.
(6) (Mülga:22/7/2020-7251/4 md.)
(7) (Mülga:22/7/2020-7251/4 md.)
(8) Hâkimi çekilmeye davet, hâkimin reddi hükmündedir.
(9) (Mülga:22/7/2020-7251/4 md.)
HMK Madde 38’e Göre Reddi Hâkim Talebi Süresi ve Şartları
Kanuna göre hâkimin reddi hakkı sonsuz bir hak değildir. Ret sebebini önceden bilen tarafın, bu itirazını en geç ilk duruşmada ileri sürmesi emredilmiştir. Eğer ret sebebi (örneğin hâkimin karşı tarafla önceden ticari bağı olduğu bilgisi) yargılama sırasında öğrenilirse, öğrenilen tarihi izleyen ilk duruşmada ve kesinlikle yeni bir usul işlemi yapılmadan önce hemen bildirilmelidir. Belirtilen bu kesici süreler içinde (süresinde) ileri sürülmeyen reddi hâkim talepleri, HMK Madde 38/1 uyarınca mahkemece hiçbir şekilde dinlenmez.
Bunun yanı sıra ret talebi kulaktan dolma dedikodularla sözlü olarak yapılamaz. Gerekli harçlar yatırılarak reddi istenen hâkimin bağlı bulunduğu mahkemeye verilecek bir dilekçe ile yapılmalı; dilekçede ret sebepleri açıkça izah edilerek mutlaka delil ve emareler dosyaya eklenmelidir.
Uzman Avukat Görüşü: Geri Alınamayan İtiraz ve Somut Delil Şartı
Pratikte taraf vekilleri (avukatlar) veya vatandaşlar bir anlık öfke ile hâkimi reddetmek istemektedirler. Ancak Madde 38’in en can alıcı noktalarından birisi şudur: “Ret talebi geri alınamaz.” (m.38/4). Yani reddi hâkim dilekçesi dosyaya sunulduktan sonra “ben yanlış anlamışım, dilekçemi geri çekiyorum” deme hakkınız yoktur; o iddia artık kurumsal olarak incelenecektir. Asılsız, kasten yargılamayı uzatmak amacıyla ya da hiçbir ispat/emare bulunmadan yapılan reddi hâkim talepleri mahkemece reddedildiğinde, talepte bulunan kişilere çok ağır HMK Disiplin Para Cezaları verilebilmektedir. Ayrıca maddedeki özel ifade uyarınca; “Sayın Hâkim durumu biliyorsunuz, sizi dosyadan çekilmeye davet ediyorum” şeklindeki bir beyan da doğrudan doğruya “Hâkimin Reddi” hükmünde sayılmaktadır.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Madde, 1086 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinde yer alan, hâkimin reddi usulünü düzenlemektedir. 1086 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesi, üçüncü fıkra olarak düzenlenmiştir. 1086 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinin beşinci fıkrasında bulunan, ret sebebinin yazılı delile dayanmaması hâlinde, merciin talebi reddetmekte veya gösterilen tanıkları dinleyerek bir karar vermekte serbest olduğuna ilişkin hüküm, bu düzenlemeye alınmamıştır. Çünkü, hâkimin reddi sebeplerinin ispatında tamamen serbest delil sisteminin kabul edilmiş olması karşısında, ret taleplerinin yazılı delile dayanıp dayanmamasının önemi bulunmamaktadır. Ret talebini inceleyecek olan merciin, gereksiz yere inceleme yapması ve davaların uzamasının önüne geçilebilmesi bakımından, ret talebinin somut dayanağının ve delillerinin gösterilmiş olması koşulu yeterlidir.
Adalet Komisyonu Değişiklik Gerekçesi
Tasarın 43 üncü maddesinin beşinci fıkrasında geçen “yedi gün” ibareleri, sürelerin hesabında kolaylık sağlanması ve uygulamadan kaynaklanan sorunların giderilmesi amacıyla “bir hafta” olarak değiştirilmiş ve madde teselsül gereği 44 üncü madde olarak kabul edilmiştir
HMK Madde 38 (Ret Usulü) İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Hâkimi reddetme süresini ne yazık ki kaçırdım, sonradan başka bir duruşmada yapabilir miyim?
HMK Madde 38 uyarınca süreler kesindir. Ret sebebini o an öğrendiyseniz, o duruşmada veya sonraki ilk duruşmada (başka hiçbir yeni işlem yapılmadan önce) hemen bu iddiayı beyan etmelisiniz. Eğer üzerinden zaman geçmiş, duruşmalar ilerlemiş, şahitler dinlenmişse bu süreden sonraki reddi hâkim iddialarınız yasa gereği hiç dinlenmeden reddedilir.
Hakimi reddetmek için verdiğim dilekçeyi geri çekebilir miyim?
Hayır. HMK Madde 38/4 fıkrası son derece nettir: “Ret talebi geri alınamaz.” Bu kural yargının ve hâkimin oyuncak edilmesini önlemek amacıyla getirilmiştir. Bu yüzden dilekçenizi vermeden önce güçlü delilleriniz olduğundan %100 emin olmalısınız.
Hâkime dilekçe vermedim ama “sizi objektiflik adına dosyadan çekilmeye davet ediyorum” dedim. Bu ne anlama gelir?
Kanun, kelime oyunlarına izin vermemektedir. HMK Madde 38’in 8. fıkrası uyarınca bir tarafın hâkimi davadan çekilmeye davet etmesi, hukuken direkt olarak “hâkimin reddi (reddi hâkim)” yapılmış hükmündedir ve derhal bu maddenin katı usul kuralları ile süreleri işlemeye başlar.
HMK Madde 38 Ret Usulü
Yargıtay İçtihatları
4. Hukuk Dairesi 2011/12616 E. , 2011/13932K.
ÖZET (Toplu Ret Taleplerinin Dinlenmemesi): Davacı taraf yargılama sürecinde Dairenin bir veya birden fazla üyesi değil, tüm kurul üyelerini (“dairenizi çekilmeye davet ediyorum” şeklinde) çekilmeye davet etmiştir. Yargıtay dairesi, HMK m.38/8 gereğince çekilmeye davetin “reddi hâkim” hükmünde olduğunu; ancak Yargıtay Kanunu ve HMK usul mantığı çerçevesinde yargılamayı tamamen kilitleyecek nitelikteki “kurulun veya heyetin toptan reddedilmesi (toplu ret)” taleplerinin usulen dinlenmesinin hukuken mümkün olmadığını belirterek talebi esasa girmeden reddetmiştir.
- HMK Madde 38
- Ret Usulü
HMK Madde 38 Ret Usulü
Yargıtay İçtihatları
Hukuk Genel Kurulu 2013/2379E. , 2014/116K.
ÖZET (Yargıtay Üyelerinin Reddi ve Somut Delil Şartı): Karar düzeltme aşamasında davalı vekili, Yargıtay Hukuk Genel Kurulundaki bazı başkan ve üyeler hakkında “daha önce davacılarla aynı dairede çalışmaları ve gazete haberleri” gibi gerekçeler öne sürerek reddi hâkim talebinde bulunmuştur. Yargıtay, yüksek yargıçların da reddedilebileceğini ancak usuli boşluklarda HMK m. 34-38 hükümlerinin kıyasen uygulanacağını içtihat etmiştir. İncelemede; heyet üyeleri hakkında sunulan tek verinin gazete küpürleri olduğu, tarafsızlığı bozacak somut, emare ve delil düzeyinde bir kanıt sunulmadığı, salt iddiaların HMK anlamında red sebebi sayılmayacağına hükmedilerek reddi hâkim talebi geri çevrilmiş ve kötüniyetli talep nedeniyle disiplin para cezasına hükmedilmiştir.
- HMK Madde 38
- Ret Usulü
HMK Madde 38 Ret Usulü
Yargıtay İçtihatları
14. Hukuk Dairesi 2014/8331E. , 2014/14196K.
ÖZET (Ölü Kişiye Karşı Dava Açılması – Eski HUMK 38 ve HMK 124 İlişkisi): Somut olayda dava, dava tarihinden çok önce vefat etmiş bir kişiye karşı açılmıştır. Mahkeme taraf ehliyeti yokluğundan davayı usulden reddetmiştir. Kararda eski Mülga Usul Kanunumuz olan HUMK’un 38. maddesine (taraf ehliyeti) atıf yapılmakla birlikte, usul hukukumuzun asıl yürürlükteki kanunu olan HMK Madde 124’ün (Tarafta iradi değişiklik) devreye girdiği belirtilmiştir. Yargıtay; davanın ölü şahsa yöneltilmesinin “kabul edilebilir bir maddi yanılgıdan” kaynaklandığını, sırf bu yüzden hakkın zayi edilmemesi gerektiğini ve yeni HMK 124 kapsamında karşı tarafın rızası dahi aranmadan taraf değişikliği yapılarak mirasçıların davaya dâhil edilmesinin usul kurallarına daha uygun olduğunu hükme bağlamış ve usulden ret kararını bozmuştur.
- HMK Madde 38
- Ret Usulü
UYARI
Web sitemizde yer alan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka web sitelerinde yayımlanması halinde hukuki ve cezai yollara başvurulacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.