Hâkimin Reddi Talebinin Usulü Nedir? HMK Madde 38 İncelemesi
Bir davanın taraflarından birinin Hâkimin tarafsızlığını kaybettiğine inanması tek başına yeterli değildir; hukukun sıkı şekil şartlarına riayet ederek bu iddiayı resmiyete dökmesi gerekir. HMK Madde 38 (Ret Usulü), hâkimi davadan reddetmek veya çekilmeye davet etmek isteyen kişinin izlemesi gereken katı kuralları belirler. Kanun koyucu, reddi hâkim kurumunun davayı sürüncemede bırakacak bir “uzatma taktiği” olarak kullanılmasını engellemek için, bu talebin derhal (en geç ilk duruşmada) yapılmasını şart koşmuştur. Ayrıca sözlü iddialar yetmez; husumeti veya taraflılığı kanıtlayan delil ve emarelerin eklendiği resmi bir dilekçe kaleme alınmalı ve bizzat o hâkimin mahkemesine sunulmalıdır. İşlemler bir defa başladıktan sonra ise reddi hâkim talebinden “vazgeçmek (geri almak)” artık hukuken mümkün değildir.
HMK Madde 38: Kanun Metni
(1) Hâkimin reddi sebebini bilen tarafın, ret talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmesi gerekir. Taraf, ret sebebini davaya bakıldığı sırada öğrenmiş ise en geç öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce bu talebini hemen bildirmek zorundadır. Belirtilen sürede yapılmayan ret talebi dinlenmez.
(2) Hâkimin reddi, dilekçeyle talep edilir. Bu dilekçede, ret talebinin dayandığı sebepler ile delil veya emarelerin açıkça gösterilmesi ve varsa belgelerin eklenmesi gerekir.
(3) Hâkimin reddi dilekçesi, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilir.
(4) Ret talebi geri alınamaz.
(5) Hâkimi reddeden taraf, dilekçesini karşı tarafa tebliğ ettirir. Karşı taraf bir hafta içinde cevap verebilir. Bu süre geçtikten sonra yazı işleri müdürü tarafından ret dilekçesi, varsa karşı tarafın cevabı ve ekleri, dosya ile birlikte reddi istenen hâkime verilir. Hâkim bir hafta içinde dosyayı inceler ve ret sebeplerinin kanuna uygun olup olmadığı hakkındaki düşüncesini yazı ile bildirerek, dosyayı hemen merciine gönderilmek üzere yazı işleri müdürüne verir.
(6) (Mülga:22/7/2020-7251/4 md.)
(7) (Mülga:22/7/2020-7251/4 md.)
(8) Hâkimi çekilmeye davet, hâkimin reddi hükmündedir. (9) (Mülga:22/7/2020-7251/4 md.)
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Madde, 1086 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinde yer alan, hâkimin reddi usulünü düzenlemektedir. 1086 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesi, üçüncü fıkra olarak düzenlenmiştir. 1086 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinin beşinci fıkrasında bulunan, ret sebebinin yazılı delile dayanmaması hâlinde, merciin talebi reddetmekte veya gösterilen tanıkları dinleyerek bir karar vermekte serbest olduğuna ilişkin hüküm, bu düzenlemeye alınmamıştır. Çünkü, hâkimin reddi sebeplerinin ispatında tamamen serbest delil sisteminin kabul edilmiş olması karşısında, ret taleplerinin yazılı delile dayanıp dayanmamasının önemi bulunmamaktadır. Ret talebini inceleyecek olan merciin, gereksiz yere inceleme yapması ve davaların uzamasının önüne geçilebilmesi bakımından, ret talebinin somut dayanağının ve delillerinin gösterilmiş olması koşulu yeterlidir.
Adalet Komisyonu Değişiklik Gerekçesi
Tasarın 43 üncü maddesinin beşinci fıkrasında geçen “yedi gün” ibareleri, sürelerin hesabında kolaylık sağlanması ve uygulamadan kaynaklanan sorunların giderilmesi amacıyla “bir hafta” olarak değiştirilmiş ve madde teselsül gereği 44 üncü madde olarak kabul edilmiştir
Hukuki İncelemeler
Reddi Hâkim Süresini Kaçırmanın Sonuçları
HMK m.38/1 uyarınca, reddi hakim kurumu zamanaşımına tabidir. Bir vatandaş, davaya bakan hâkimin karşı tarafa akıl verdiğini veya taraflı olduğunu aylarca bilmesine rağmen sessiz kalır, yargılamanın gidişatını (“acaba dosyamı lehime mi karara bağlayacak” umuduyla) pusuda beklerse ve ancak aleyhine bir bilirkişi raporu geldiğinde “Ben bu hâkimi zaten reddedecektim” derse, bu talep dinlenmez. Yasa koyucu bu “yedekte koz tutma” niyetini engellemek için kati kuralı koymuştur: Ret sebebini öğrendiğin an gireceğin ilk duruşmada ve henüz hiçbir yeni usuli işlem yapılmadan bunu mahkemeye bildirmek zorundasın.
Avukat Görüşü: Hâkimi “Çekilmeye Davet Etmek” Ne Anlama Gelir?
Uygulamada bazı meslektaşlar veya vatandaşlar, doğrudan “Reddi Hâkim” kelimesini kullanmanın ağır bir itham olacağını düşünerek dilekçelerine nezaketen “Sayın Mahkeme Hâkimini davadan çekilmeye davet ediyoruz” yazarlar. HMK Madde 38/8 açıkça şunu belirtmiştir: Kullanılan nezaket dili ne olursa olsun, bir hâkimi davadan çekilmeye davet etmek, hukuken doğrudan “Hâkimin Reddedilmesi” davası niteliğindedir. Yani dosya mecburen aynı katı usullerle (cevap süresi, üst merciin dosya incelemesi, red harcının yatırılması vs.) işleme konulmak zorundadır.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
(Not: Aşağıdaki Yargıtay kararları reddi hakim dilekçelerinin içerik yönünden ne derecede ciddi ve ispatlı olması gerektiğini vurgulamaktadır.)
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2011/12616 E. , 2011/13932 K.
ÖZET (Toplu Ret Taleplerinin Dinlenemeyeceği): Bir vatandaş dilekçe vererek, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nde görevli olan bütün üyeleri aynı anda dosyadan (HMK 38/8 gereği) çekilmeye davet etmiş ve tüm daireyi reddetmiştir. Yargıtay bu talebi reddetmiştir: “Gerek Hukuk Muhakemeleri Kanununda gerekse Yargıtay Kanunu m.39/3’te çok kesin bir kural vardır; mahkemelerin ve kurulların işleyişini, karar almasını ve toplanmasını felç edecek mahiyetteki ‘Toptan / Toplu reddi hâkim’ talepleri dinlenmez. Bu nedenle esasa geçilmiş ve temyiz talebi incelenerek kişi aleyhine para cezasına hükmedilmiştir.”
Yargıtay HGK 2013/2379 E. , 2014/116 K.
ÖZET (Gazete Küpürleriyle Soyut Reddi Hakim İstenemeyeceği): Hukuk Genel Kurulu’ndaki (HGK) bir karar düzeltme aşamasında, avukat sadece gazete haberlerine dayanarak HGK’daki bazı hâkim ve üyeleri; eski dernek üyelikleri ve kurullardaki geçmiş görevleri bahanesiyle dosyadan reddetmiştir. Hedef alınan üyeler nezaketen dosyadan çekilmek isteseler de, Kurul toplanarak şunu karara bağlamıştır: “HMK 38 uyarınca ret talebi mutlaka inandırıcı somut bir delil veya emareye dayanmalıdır. Sadece magazinel/siyasi gazetelerde çıkan haberler hakimin şahsi husumetini veya tarafsızlığını ihlal ettiğini tek başına kanıtlamaz. Somut delil barındırmayan ret talepleri reddedilir.”
HMK Madde 38 Sıkça Sorulan Sorular
Duruşma anında sözlü olarak hakime “Sizi reddediyorum, davama bakmayın” diyebilir miyim?
Hayır. HMK Madde 38/2 açıkça “Hâkimin reddi, dilekçeyle talep edilir” demektedir. Hakkınızı yasal olarak arayabilmeniz için, ret sebeplerinizi ve buna ilişkin tanık, evrak vb. delillerinizi ve iddialarınızı bir dilekçeye dökerek dosyaya ibraz etmeniz şarttır. Mahkemeye gidip sadece sözle bağırarak reddi hakim yapılamaz.
Geçen yıl öğrendiğim bir husumeti, davanın son duruşmasında (karar aşamasında) ret sebebi olarak kullanabilir miyim?
Kesinlikle hayır. Yasa diyor ki; “öğrendikten sonraki ilk duruşmada” ve “hiçbir işlem yapılmadan önce”. Eğer hâkimle karşı taraf arasındaki yasaklı bir para transferini öğrenmiş ama duruşmaya girip 3 ay susmuşsanız, ret talep etme hakkınız düşer. Mahkeme “Süresinde yapılmayan ret beyanı” olduğu için dilekçenizi dinlemeyecek ve geri çevirecektir.
Reddi Hâkim dilekçemi verdim ama sonra hâkimle aramız düzeldi. Dilekçemi geri alabilir miyim?
Hayır. HMK m.38/4 son derece spesifik ve nettir: “Ret talebi geri alınamaz.” Bir kere o dilekçeyi resmiyete soktuktan sonra, merci hakimi iddialarınızı inceler ve usulüne uygun şekilde sonuçlandırır. Feragat kabul edilmez.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu bilgilerin paylaşılması, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.