Hâkimin Çekinme Kararının Sonuçları: HMK Madde 35 İncelemesi
Hukuk sistemimiz, HMK Madde 34 ile hâkimlerin bakmasının kesinlikle yasak olduğu davaları (kendi davası, eski eşin davası, yakın akrabasının davası vb.) belirlemiştir. İşte HMK Madde 35 (Çekinme Kararının Sonuçları), bu emredici yasaklara rağmen bir hâkimin çekinmeyip dosyada işlem yapması hâlinde geçmişe dönük faturanın ne olacağını düzenler. Bir hâkimin bizzat yasaklı olduğu (örneğin taraflardan birinin yeğeni olduğu) dosyada duruşma yapması affedilemez bir usul hatasıdır. Yasa yapıcı bu durumu o kadar ciddiye almıştır ki, hem o hâkimin verdiği esasa ilişkin tüm kararların istisnasız iptal edileceğini (yok sayılacağını) garanti altına almış, hem de bu ihmalkâr hâkime ceza olarak “boşa giden mahkeme harç ve giderlerini” cebinden ödetebileceğinin mesajını vermiştir.
HMK Madde 35: Kanun Metni
(1) Çekinme kararına karşı üst mahkemeye başvurulabilir. Yasaklama sebebinin doğduğu tarihten itibaren, o hâkimin huzuru ile yapılan bütün işlemler, üst mahkemenin kararı ile iptal olunabilir. Hüküm ve kararlar ise herhâlde iptal olunur. Bu durumda, hâkim yargılama giderlerine mahkûm edilebilir. (2) Çekinme kararının ilk derece mahkemesi hâkimince verildiği hâllerde, başvuru üzerine bölge adliye mahkemesinin vereceği karar kesindir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Madde, 1086 sayılı Kanunun 30 uncu maddesine tekabül etmektedir. Dili sadeleştirilerek yeniden düzenlenmiştir. Hâkimin yasaklılık sebeplerinin kamu düzenine ilişkin olması sebebiyle, bu konuda tarafların anlaşmalarına imkân tanınmamasının daha uygun olacağı düşünülmüştür. Bu sebeple, 1086 sayılı Kanunda yer alan, hakkında yasaklılık sebebi bulunan hâkimin, ancak iki tarafın açık ve yazılı muvafakatleri ile davaya bakabileceğine ilişkin hüküm metne alınmamıştır.
Adalet Komisyonu Değişiklik Gerekçesi
Tasarının 40 ıncı maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde geçen “hâkim” ibaresi, anlam karışıklığına sebebiyet verilmemesi amacıyla “hâkimin” şeklinde değiştirilmiş ve madde teselsül gereği 41 inci madde olarak kabul edilmiştir.
Hukuki İncelemeler
“Hüküm ve Kararlar Herhâlde İptal Olunur” İlkesi
Yasada yer alan en kritik vurucu ifade HMK 35/1 fıkrasındaki “Hüküm ve kararlar ise herhâlde iptal olunur” emridir. Buradaki “herhâlde” tabiri; “büyük ihtimalle” değil, “istisnasız, kesinlikle” anlamında bir hukuki zorunluluk bildirir. Diyelim ki hâkim kendi kardeşinin davasına baktı ve ortaya Türkiye’deki en adaletli, hukuka %100 uygun kararı çıkardı. Dosya üst mahkemeye (BAM / Yargıtay) gittiğinde üst mahkeme “Karar çok doğru verilmiş, iptal etmeden onalım” diyemez. Dosyaya bakan hâkimin yasaklı hâkim statüsünde olduğu tespit edildiği an, davanın kararı içerik ne kadar doğru olursa olsun herhâlde bozulacak ve dava hukuken sıfırlanacaktır.
Avukat Görüşü: Hâkimin Şahsi Malvarlığı ile Sorumluluğu
Normal şartlarda vatandaş, mahkeme masraflarını “haksız çıkan” karşı taraftan alır. Devletin memuru konumundaki hâkim cebinden asla masraf ödemez. Ancak HMK 35/1 fıkrasında yer alan “hâkim yargılama giderlerine mahkûm edilebilir” fıkrası bu kuralın istisnalarından biridir. Yasa koyucu devleti ve vatandaşın zamanını boş yere heba eden hâkime “Yasaklı olduğunu bile bile davaya baktın; şimdi senin yüzünden üst merciler her şeyi iptal etti ve yargılama baştan görülecek. O halde o güne kadar boşa yapılan bütün duruşma ve tebligat masraflarını vatandaşa şahsi cüzdanından sen ödeyeceksin” baskısını kurmaktadır.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
(Not: Aşağıda yer alan Yargıtay içtihadı, Hâkim-Vatandaş husumeti suni şekilde yaratılarak Hâkimin dosyadan “Çekilmeye Davet Edilmesi/Çekinme (HMK 35)” müessesesinin ne şekilde kullanılamayacağına dair önemli bir sınır çizmektedir.)
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi 2012/3824 E. , 2012/6674 K.
ÖZET (HSYK’ya Şikayet Etmek Hakimi Davadan Çekilmeye Mecbur Kılar Mı?): Bir ticari davada davacı avukatı, olayları manipüle etmek amacıyla duruşma hâkimini önce doğrudan “Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kuruluna (HSYK)” şikayet etmiş, bir gün sonra da “Biz sizi HSYK’ya şikayet ettik. Aramızda husumet doğdu. Davadan çekilin” diyerek hâkimi çekinmeye / reddi hakime zorlamıştır. Hâkim, bu uyanık senaryoyu “salt HSYK’ya şikayet etmek beni davadan çekinmek zorunda bırakmaz, bu davranış hakkın açıkça kötüye kullanılmasıdır” diyerek geri çevirmiştir. Davacı taraf hâkimin o celse kurduğu bu ara kararı Yargıtay’a taşımıştır. Yargıtay, HMK m.35 uyarınca hakimin reddi ve çekilme hususlarının kendisi tarafından anında geri çevrilmesi hâlinde bu “ara karara” yönelik tek başına temyiz/istinaf yoluna gidilemeyeceğini, bunun ancak tüm dava bitip “Son Hüküm” kurulduğunda topluca Yargıtay’a getirilebileceğini belirterek (HMK 41) iddiayı reddetmiştir.
HMK Madde 35 Sıkça Sorulan Sorular
Yasaklı hâkimin yaptığı duruşmalardaki bilirkişi raporları ve tanık anlatımları (işlemler) iptal edilir mi?
Tamamı iptal edilmek zorunda değildir. Dikkat ederseniz kanun (HMK m.35) “yapılan bütün işlemler iptal GEREKEBİLİR” demiyor, “iptal OLUNABİLİR” (takdiri) diyor. Kararı veren üst mahkeme, şahit dinlenmesi veya keşif yapılması gibi usuli işlemlere bakar; eğer tarafsızlık gölgelenmemiş ve usulüne uygun şekilde ilerlemişse o delilleri “geçerli” sayabilir. Sadece işin sonundaki “kesin hüküm/karar” her hâlükârda iptal edilir.
Bir hâkimin yasaklı olduğunu bilmesine rağmen davama baktığını HSYK’ya şikayet edebilir miyim?
Evet. Bu durum açık bir görevi kötüye kullanma ve ağır disiplin suçudur. Bir hâkimin amcasının veya eski eşinin taraf olduğu bir davaya, uyarılara rağmen bile bile bakmaya ve karar kurmaya ısrar etmesi, yargının itibarını sarsacağı için sadece HMK nezdinde kararın iptaliyle kalmaz, aynı zamanda Hakimler ve Savcılar Kurulu idari disiplin hukukunun da devreye girmesine yol açar.
Davada hakime durduk yere hakaret eder veya onu HSYK’ya asılsız yere şikayet edersem davamdan çekinmek zorunda kalır mı?
Hayır. Yargıtay içtihatları çok sabittir; davacı ve davalı asillerin, bakılmakta olan sırf o davadan ötürü suni bir kriz çıkartarak (Örn: duruşmada hakime hakaret ederek, mahkemeyi basarak, asılsız şikayet mailleri atarak) hâkimle aralarında “husumet” yaratmaları işe yaramaz. Böyle durumlarda hâkim çekinmez (çekinme yasağı işlemez) ve HMK uyarınca asılsız red iddialarına para cezaları dahi uygulanır.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu bilgilerin paylaşılması, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.