İdareye Karşı Tazminat Davası Nerede Açılır? HMK Madde 3’ün İptali ve Görevli Mahkeme
HMK Madde 3, Türk hukuk usulü tarihinde en çok tartışılan ve sonunda Anayasa Mahkemesi (AYM) engeline takılan maddelerden biridir. Asıl amacı; idarenin eylem ve işlemlerinden doğan ölüm veya vücut bütünlüğünün ihlali vakalarında (örn. devlet hastanesindeki tıbbi hatalar veya belediyenin yol kusuru) davaların “hızlı bitmesi” için adli yargıda (Asliye Hukuk) görülmesini sağlamaktı. Ancak AYM, idari yargının anayasal teminata sahip olduğunu belirterek bu maddeyi iptal etmiştir. Bugün itibariyle HMK Madde 3 hukuk sistemimizde uygulanmamaktadır. Bu sayfada, maddenin neden iptal edildiğini ve güncel davaların hangi yargı kolunda açılması gerektiğini detaylandıracağız.
HMK Madde 3: Kanun Metni
Madde 3 – (İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 16/2/2012 tarihli ve E.: 2011/35, K.: 2012/23 sayılı Kararı ile; Mülga: 17/4/2013-6460/1 md.)
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Maddeyle, ölüm veya vücut bütünlüğünün yitirilmesinden doğan zararların tazmini davalarında, davanın niteliğine bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesi görevli kılınmıştır. Bu hükümle, özellikle kamu hizmeti kusuru ile haksız fiil ayrımından kaynaklanan ve uygulamada tereddütler uyandıran görev uyuşmazlığının ortadan kaldırılması ve davaların kısa sürede sonuçlanması amaçlanmıştır.
Hukuki İncelemeler
HMK Madde 3 Neden İptal Edildi? (AYM 2012/105 E. – 2013/30 K.)
Anayasa Mahkemesi, 16.02.2013 tarihinde verdiği kararla; “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğunu” hükme bağlayan Anayasa’nın 125. maddesine dayanarak HMK 3. maddeyi iptal etmiştir. İptalin temel gerekçeleri şunlardır:
- Yargı Kolu Müdahalesi: Kanun koyucu, anayasal bir yargı kolu olan “İdari Yargı”nın görev alanını basit bir kanun maddesiyle Adli Yargı’ya devredemez.
- Kamu Hizmeti Kusuru: İdarenin yürüttüğü kamu hizmeti sırasında doğan zararlar, “hizmet kusuru” teşkil eder ve bu uyuşmazlığın çözümü idari yargı tekniklerini gerektirir.
Güncel Durum: Tazminat Davası Nerede Açılır?
| Davalı Taraf | Uygulanacak Hukuk | Görevli Mahkeme |
|---|---|---|
| Özel Kişi / Şirket | Borçlar Kanunu (Haksız Fiil) | Asliye Hukuk Mahkemesi |
| Devlet Hastanesi / Belediye / Bakanlık | İdare Hukuku (Hizmet Kusuru) | İdare Mahkemesi (Tam Yargı Davası) |
| Hem İdare Hem Özel Kişi (Müşterek Sor.) | Yargı Yolu Ayrımı | Ayrı ayrı mahkemelerde iki dava |
Avukat Görüşü: “Tam Yargı Davası”na Dikkat!
HMK Madde 3’ün iptalinden sonra, devletin kusuruyla meydana gelen yaralanma veya ölümlerde artık bir “hukuk davası” değil, “Tam Yargı Davası” açılmaktadır. Burada en kritik nokta sürelerdir. İdari yargıda dava açmadan önce idareye başvurup talebin reddedilmesini beklemek yasal bir zorunluluktur. Adli yargıdaki genel zamanaşımı sürelerinin aksine, idari yargıdaki hak düşürücü sürelerin daha kısa olması (kural olarak tebliğden itibaren 30/60 gün), hak kayıplarına neden olabilmektedir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı Özeti
Yargıtay HGK 2024/582 E. , 2025/237 K. Özeti
ÖZET (AYM İptal Kararından Sonra İdari Yargı Görevlidir): Davacı taraf, bir kamu kuruluşunun yürüttüğü hizmet sırasında meydana gelen kaza nedeniyle bedensel zarara uğradığını belirterek HMK Madde 3 uyarınca Asliye Hukuk Mahkemesinde tazminat davası açmıştır. Ancak, Anayasa Mahkemesi’nin 2012/105 E. sayılı kararı ile HMK’nın 3. maddesinin iptal edildiği ve bu iptal kararının kesin hüküm verilinceye kadar her aşamada gözetilmesi gerektiği vurgulanmıştır. İdarenin eyleminden kaynaklanan zararların tazmini istemiyle açılan “tam yargı” davalarının çözümünde İdare Mahkemelerinin görevli olduğu, adli yargının bu davalara bakma yetkisinin kalmadığı belirtilerek; davanın “yargı yolu caiz olmadığından” usulden reddine dair verilen karar yerinde bulunmuştur.
HMK Madde 3 ve Tazminat Davası Sıkça Sorulan Sorular
Devlet hastanesinde yapılan bir ameliyat hatası için nereye dava açmalıyım?
HMK Madde 3’ün iptalinden sonra bu davalar İdare Mahkemesinde “Tam Yargı Davası” olarak açılmalıdır. Ancak aynı olayda doktorun şahsi kusuru için adli yargı seçeneği de avukatınız tarafından değerlendirilmelidir.
HMK 3. madde halen yürürlükte mi?
Hayır. Madde metni kanun kitaplarında halen görünse de, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği için hukuki gücünü yitirmiştir ve uygulanması mümkün değildir.
Yanlış mahkemede (Asliye Hukuk’ta) dava açarsam ne olur?
Mahkeme, yargı yolu uyuşmazlığı nedeniyle davanın usulden reddine karar verir. Bu durumda süresi içinde (30 gün) görevli İdare Mahkemesinde davanın yenilenmesi gerekir. Aksi takdirde dava tamamen düşer ve zamanaşımı tehlikesi doğar.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.