Tanığa Ödenecek Ücret, Yol ve Konaklama Giderleri: HMK Madde 265

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 265. maddesi, mahkemede tanıklık yapmak üzere çağrılan kişilerin mali haklarını güvence altına almaktadır. Tanıklık bir kamu görevi (vatandaşlık ödevi) olmakla birlikte, Anayasa’nın “angarya yasağı” ilkesi gereğince, kişinin bu görevi ifa ederken uğradığı zaman kaybı ve yaptığı masrafların devlet (daha doğrusu tanığı dinleten taraf) tarafından karşılanması zorunludur. HMK 265 uyarınca tanığa; Adalet Bakanlığı tarifesine göre kaybettiği zamanla orantılı bir ücret, yol giderleri ile zaruri hallerde konaklama ve beslenme masrafları ödenir. Bu ödemelerin hiçbir vergi ve harca tabi olmaması, tanığın mağduriyetini önlemeyi amaçlamaktadır.

HMK Madde 265: Kanun Metni

Tanığa ödenecek ücret ve giderler

MADDE 265- (1) Mahkeme tarafından çağrılan tanığa, her yıl Adalet Bakanlığınca hazırlanan tarifeye göre, kaybettiği zaman ile orantılı bir ücret verilir. Tanık hazır olmak için seyahat etmek zorunda kalmışsa yol giderleri ile tanıklığa çağrıldığı yerdeki konaklama ve beslenme giderleri de karşılanır.

(2) Birinci fıkra hükmüne göre ödenmesi gereken ücret ve giderler, hiçbir vergi, resim ve harca tabi değildir.

(Bilgi Notu: Bu maddenin birinci fıkrasında yer alan tarife ile ilgili olarak her yıl güncellenen “Hukuk Muhakemeleri Kanunu Tanık Ücret Tarifesi”ne bakılmalıdır.)

6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi

Bu hüküm, yeni bir düzenlemedir. Anayasamız angaryayı yasaklamıştır. Kişinin işinden ve yerinden alınmasının doğurduğu zararın tazmin edilmesi ve yaptığı giderlerin karşılanması zorunludur. Maddeyle tanığa ödenecek ücret hüküm altına alınmıştır. Ücretin miktarı Adalet Bakanlığınca her yıl düzenlenecek bir tarife ile belirlenecektir. Buna, belgelendirilen yol giderleri ile konaklama ve beslenme giderleri eklenecektir. İkinci fıkrada ise tanığa ödenecek ücret ve giderlerin vergi, resim ve harca tâbi olmayacağı düzenlenmektedir.

Hukuki İncelemeler

Tanığa Ödenecek “Zaman Kaybı” Ücreti (f. 1)

HMK 265/1 uyarınca tanığa ödenecek temel bedel, tanıklık yapması nedeniyle “kaybettiği zaman ile orantılı” ücrettir. Tanık, duruşmaya katılmak için işini bırakmakta, gününü adliyede geçirmektedir. Bu sürenin maddi karşılığı her yıl Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan Tanık Ücret Tarifesi ile belirlenir.

Hâkim, tanığın harcadığı mesaiyi, mesleğini ve statüsünü dikkate alarak tarife sınırları içerisinde takdiren bir ücret tayin eder. Ancak bu ücret, tanığın gerçekte o gün kazanabileceği tam meblağın birebir tazmini niteliğinde bir tazminat davası konusu değildir; tarife ile sınırlandırılmış maktu/nispi bir ödemedir.

Yol, Konaklama ve Beslenme Giderlerinin Karşılanması (f. 1)

Tanık, mahkemenin bulunduğu şehir dışında yaşıyorsa veya duruşmaya gelmek için önemli bir seyahat masrafı yapmışsa (uçak, otobüs, tren bileti vb.), bu “yol giderleri” de kendisine ödenir. Tanık, yol masrafını bilet veya makbuz gibi belgelerle ispatlamalıdır.

Eğer duruşma saati, tanığın uzak yoldan gelip aynı gün dönmesini imkânsız kılıyorsa (veya tanık bir gece önceden gelmek zorundaysa), yol masrafına ek olarak “konaklama ve beslenme (iaşe)” giderleri de tanığa ödenmek zorundadır. Konaklama gideri belirlenirken mutat ve makul sınırlar içindeki otel/konaklama masrafları dikkate alınır, lüks harcamalar karşılanmaz.

Tanık Giderleri İçin Avans Yatırma Zorunluluğu (HMK 324)

HMK 265’te belirtilen tanık ücreti ve masrafları, sonuçta bir “delil ikamesi gideri”dir. HMK m. 324 uyarınca, hangi taraf kendi delil listesinde tanık ismini bildirmiş ve o tanığın dinlenmesini talep etmişse, bu tanığın mahkemeye gelmesi için gereken tebligat, yol gideri ve tanıklık ücretini (avans olarak) mahkeme veznesine peşinen yatırmak zorundadır.

Eğer tanığı dinletecek taraf, verilen kesin süre içerisinde tanık avansını (ücret ve giderleri) mahkeme veznesine yatırmazsa, o tanığın dinlenmesinden vazgeçmiş sayılır ve mahkeme tanığı dinlemeden karar verir. Davanın sonunda ise ödenen tüm tanık avansları (yargılama gideri olarak) haksız çıkan tarafa yükletilir.

Tanığa Ödenen Ücretin Vergiden Muaf Olması (f. 2)

Kanun koyucu, tanığın bu kamu görevini yerine getirirken eline geçen paranın kesintiye uğramasını istememiştir. HMK 265/2’nin çok açık hükmü gereğince, tanığa takdir edilen ücret, yol ve konaklama giderleri Gelir Vergisi, Damga Vergisi veya herhangi bir harca tabi değildir. Mahkeme veznesinden veya icra dairesinden (gider avansından) tanığa yapılan ödeme brüt tutar üzerinden eksiksiz (net) olarak ödenir.

Avukat Görüşü: Tanık Masraflarının Pratik Uygulaması

Avukatlık pratiğinde tanık ücreti ve masrafları konusu şu açılardan büyük önem taşır:

  1. Şehir Dışı Tanıklar: Şehir dışındaki bir tanık, talimat yoluyla kendi bulunduğu yerdeki adliyede (veya SEGBİS ile) dinlenebileceği gibi, bizzat asıl mahkemeye gelmesi de istenebilir. Bizzat asıl mahkemeye çağrılan tanığın bilet ve konaklama masrafı çok yüksek tutabilir. Avukatlar, müvekkilin maliyetini düşürmek adına, gerekli olmayan hallerde şehir dışı tanıkların talimat mahkemesi aracılığıyla dinlenmesini talep etmelidir.
  2. Tanığın Ücretten Feragat Etmesi: Uygulamada çoğu zaman tanıklar (tarafların akrabası, arkadaşı olduğu için) mahkeme huzurunda “Tanıklık ücreti veya yol masrafı talep etmiyorum” beyanında bulunurlar. Bu durumda hâkim, tanığa ayrıca vezneden ödeme yapılmamasına karar verir ve yatırılan avans davanın tarafına iade edilir.
  3. Avansın Kesin Süresi: Tanık gideri avansının yatırılması kesin süreye tabidir. Avukatlar, tanık dinletme hakkının düşmemesi (HMK 324) için tensip veya ara kararda belirlenen tanık giderini süresi içinde mutlaka yatırmalıdır.

Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti

Yargıtay içtihatlarında istikrarla vurgulandığı üzere; tanık dinletmek isteyen taraf, tanık ücreti ve tebligat giderini mahkemenin verdiği kesin süre içinde avans olarak yatırmazsa, bu tanığın dinlenmesinden vazgeçmiş sayılır ve hüküm diğer delillere göre kurulur (HMK 324 uyarınca).

HMK Madde 265 (Tanık Ücreti ve Giderleri) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Mahkemede tanıklık yapana para ödenir mi?

Evet. HMK 265 uyarınca mahkeme tarafından çağrılan her tanığa, harcadığı zaman ve mesai karşılığında Adalet Bakanlığı tarifesine göre bir ücret ödenir. Ancak uygulamada tanık “Ücret istemiyorum” derse ödeme yapılmaz.

Tanık mahkemeye gelirken yaptığı yol masrafını alabilir mi?

Evet. Tanık duruşmaya katılmak için seyahat etmek zorunda kalmışsa (şehir içi yol masrafı veya şehirlerarası otobüs/uçak bileti), bu belgeli yol giderleri mahkeme (daha doğrusu tanığı çağıran tarafın yatırdığı avans) tarafından karşılanır.

Tanığa ödenecek ücreti (tanık masrafını) kim öder?

Tanık ücretini ve masraflarını kural olarak “o tanığı mahkemeye bildiren ve dinletmek isteyen taraf” dava sırasında avans olarak mahkeme veznesine yatırır. Ancak davanın sonunda, mahkeme kazanılan/kaybedilen duruma göre bu yargılama giderini haksız çıkan taraftan tahsil edip haklı tarafa geri ödenmesine (yargılama gideri olarak yükletilmesine) karar verir.

Tanık ücretinden vergi kesilir mi?

Hayır. HMK 265/2 uyarınca, tanığa ödenen zaman kaybı ücreti, yol ve konaklama giderlerinden hiçbir surette vergi, resim veya damga vergisi kesintisi yapılamaz. Tutar net olarak ödenir.

Şehir dışından gelen tanık otelde kalırsa masrafı ödenir mi?

Evet. Tanığın geldiği mesafe ve duruşma saati itibarıyla aynı gün dönmesi fiilen mümkün değilse, mutat (olağan) sınırlar içerisindeki konaklama ve yeme-içme (beslenme) giderleri de mahkeme vasıtasıyla karşılanmalıdır.

UYARI

Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.

Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.

Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.