Yeminsiz Dinlenecek Tanıklar (Çocuklar ve Kısıtlılar): HMK Madde 257

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 257. maddesi, mahkemede tanıklık yapacak ancak yaş küçüklüğü veya zihinsel engelleri sebebiyle “yemin” kurumunun vicdani ve cezai sorumluluğunu tam olarak idrak edemeyecek kişilerin durumunu düzenler. Kural olarak her tanık yeminli dinlenmek zorundadır; ancak kanun koyucu, duruşma tarihinde 15 yaşını doldurmamış çocukların ve yeminin anlamını kavrayamayacak derecede ayırt etme gücünden yoksun olanların şahitliğine başvurulurken onlara yemin ettirilmesini yasaklamıştır. Önemle belirtmek gerekir ki; bu kişilerin yemin etmemesi onların tanık olamayacağı anlamına gelmez, sadece yemin prosedüründen muaf tutularak beyanları alınır.

HMK Madde 257: Kanun Metni

Yeminsiz dinlenecekler

MADDE 257- (1) Aşağıdaki kimseler yeminsiz dinlenir:

a) Dinlendiği sırada onbeş yaşını bitirmemiş olanlar.

b) Yeminin niteliğini ve önemini kavrayamayacak derecede ayırt etme gücüne sahip olmayanlar.

6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi

Bu madde mevcut 1086 sayılı Kanunun 247 nci maddesinin oldukça daraltılmış hâlini içermektedir. 1086 sayılı Kanunun 247 nci maddesinin (1) ve (2) numaralı bentlerinde gösterilenler dışında yer alan, diğer yeminsiz dinleneceklerin bir kısmı esasen tanıklıktan çekinme hakları bulunduğu hâlde, bu haklarını kullanmadıklarına, bir kısmının da menfaat ilişkilerine göre yeminsiz dinlenmeleri, iyiniyet kuralları ve doğruyu söyleme mükellefiyetiyle bağdaşmaz nitelikte görüldüğünden, bu maddede o kişilere yeminsiz dinlenme hakkı tanınmamıştır.

Hukuki İncelemeler

15 Yaş Sınırı ve “Dinlendiği Sıra” Kriterinin Usulü

HMK 257/1-a bendinde belirtilen “15 yaş” sınırı, olayın gerçekleştiği tarih veya davanın açıldığı tarih için değil, doğrudan tanığın mahkeme huzurunda (duruşmada) dinlendiği tarih baz alınarak hesaplanır. Örneğin, olay anında 13 yaşında olan bir çocuk, duruşma günü 15 yaşını bitirmişse (16’dan gün almışsa) artık yeminli olarak dinlenmek zorundadır. Aksi halde sırf olay tarihinde küçüktü diye yeminsiz dinlenmesi usul hatası oluşturur.

Usul Hataları ve Yargıtay Denetimi (Yaptırım Boyutu)

Mahkemenin HMK 257’de sayılan kişilere (örneğin 12 yaşındaki bir çocuğa) kanuna aykırı olarak yemin ettirerek ifadesini alması veya tam tersine, 15 yaşını bitirmiş ve ayırt etme gücü tam olan bir şahidi hiçbir yasal gerekçe göstermeksizin “yeminsiz” dinlemesi hukuka aykırıdır. Yargıtay, emredici nitelikteki yemin usulü kurallarının ihlal edilmesini adil yargılanma hakkına aykırı bulmakta ve usulüne uygun yemin verilmeden (veya yasaklıya yemin verilerek) alınan tanık beyanlarına dayalı kararları istinaf/temyiz aşamasında bozmaktadır.

Yeminsiz Beyanın Delil Değeri ve Cezai Boyut

Yeminsiz dinlenen 15 yaşından küçüklerin veya kısıtlıların verdikleri beyanlar, mahkeme için diğer yeminli tanık beyanları gibi “takdiri delil” niteliğindedir. Hakim bu beyanları serbestçe değerlendirir; ancak çocuğun telkine açık olma ihtimali yüksek olduğundan, bu beyanların genellikle diğer yan delillerle desteklenmesi aranır. Ayrıca, 15 yaşından küçük bir çocuğa yalan söyletilmesi durumunda çocuğun yalan tanıklık suçundan (TCK 272) cezai ehliyeti olmasa da, onu yalan söylemeye azmettiren/yönlendiren yetişkinler (örneğin anne-baba) hakkında yalan tanıklığa azmettirmeden suç duyurusunda bulunulabilir.

Avukat Görüşü: Aile Hukukunda HMK 257 Pratiği

HMK 257’nin en çok uygulandığı alan şüphesiz Boşanma ve Velayet davalarıdır. Müşterek çocukların anne veya baba lehine/aleyhine tanık olarak dinlendiği durumlarda, avukatların çocuğun yaşını duruşma öncesi kimlikten tam olarak hesaplaması şarttır. Çocuğun yaşı 15’ten küçükse yemin teklif edilmemesine dikkat edilmeli, ancak çocuğun duruşma salonundaki kısıtlı algısı ve taraf ebeveynlerinin yönlendirmesi (telkini) altında olabileceği ihtimali HMK 255 kapsamında hakime özenle vurgulanmalı, çocuğa sorulacak sorular bu “telkin ihtimalini” çürütecek veya ispat edecek şekilde pedagojik bir dille özel olarak hazırlanmalıdır.

Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti

Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, Esas: 2025/694, Karar: 2025/710, Tarih: 24.04.2025

ÖZET: HMK Madde 257 kapsamında yeminsiz dinlenmesi gerekmeyen kişilerin kanuna aykırı olarak yeminsiz dinlenmesinin usule aykırılık oluşturduğu.

Kararın Esası: İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi) incelemesinde; tanığın, 6100 Sayılı HMK’nın 257. maddesinde sayılan “yeminsiz dinlenecek” kişilerden (onbeş yaşını bitirmemiş olanlar veya ayırt etme gücü bulunmayanlar) olmamasına rağmen mahkeme huzurunda yeminsiz dinlenmesi açıkça yasaya aykırı bulunmuştur. HMK’nın emredici nitelikteki bu kuralına uyulmaması sebebiyle, ilk derece mahkemesinin kararının HMK’nın 353/1-a-6. maddesi uyarınca kaldırılarak davanın yeniden görülmesine hükmedilmiştir.

HMK Madde 257 (Yeminsiz Dinlenecekler) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

15 yaşından küçük çocuklar mahkemede tanık olabilir mi?

Evet, mahkemelerde çocukların tanık olarak dinlenmesinde yasal bir engel yoktur (özellikle boşanma ve velayet davalarında sıklıkla dinlenirler). Ancak HMK Madde 257 gereği, duruşma tarihinde 15 yaşını doldurmamış çocuklara “yemin” ettirilmez, beyanları yeminsiz olarak tutanağa geçirilir.

Zihinsel engelli veya psikolojik rahatsızlığı olan biri tanık olabilir mi?

Kişinin hastalığı yeminin anlamını ve niteliğini kavrayamayacak (ayırt etme gücünü ortadan kaldıracak) boyuttaysa HMK 257/1-b bendi uyarınca yemin ettirilemez. Hakim, kişinin durumunu değerlendirir ve gerekirse yeminsiz dinler. Ancak kişinin rahatsızlığı gerçekliği algılamasını ve aktarmasını tamamen engelliyorsa şahitliği kabul edilmeyebilir.

Yeminsiz dinlenen tanığın verdiği ifadenin mahkemede geçerliliği var mıdır?

Kesinlikle vardır. Yeminsiz dinlenmek, ifadenin yok sayılacağı anlamına gelmez. Yargıtay kararlarında da vurgulandığı üzere, sırf kanun gereği yemin ettirilemeyen 15 yaşından küçük bir çocuğun beyanları da mahkemece diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

Tanık olayı gördüğünde 14 yaşında, mahkemede dinlenirken 16 yaşındaysa yemin eder mi?

Evet, yemin etmek zorundadır. Kanun “dinlendiği sırada” ibaresini kullanmıştır. Dolayısıyla olayın olduğu tarihteki yaşı değil, tanık kürsüsüne çıktığı günkü yaşı dikkate alınır. Duruşma günü 15 yaşını bitirmiş olan her tanık yeminli dinlenir.

UYARI

Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.

Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.

Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.