Yemin Tutanağının Düzenlenmesi: HMK Madde 238 ve Yüksek Sesle Okunma Kuralı
HMK Madde 238, yemin ispat merasiminin son ve en kritik halkası olan “tutanağa geçirme” (zaptetme) işlemini düzenler. Yemin, kural olarak sözlü olarak icra edilen bir delil olsa da, yargılamada kesin hüküm doğurabilmesi için mutlaka usulüne uygun yazılı bir tutanağa bağlanması şarttır. Kanun koyucu, yeminin manevi ve hukuki ağırlığını göz önünde bulundurarak sadece “yazmayı” yeterli görmemiş; yazılanların yüksek sesle okunmasını ve yemin edene “son bir düşünme fırsatı” verilerek (beyanında ısrar edip etmediği sorularak) bunun da tutanağa geçirilmesini emredici bir şekil kuralı haline getirmiştir.
HMK Madde 238: Kanun Metni
MADDE 238- (1) Hâkim, yemin eden kimsenin beyanını dinleyip tutanağa geçirir ve yazılanları yüksek sesle huzurunda okur; beyanında ısrar edip etmediğini sorar ve verilen cevabı tutanağa kaydeder.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Madde, 1086 sayılı Kanunun 340 ıncı maddesine tekabül etmektedir. Bir hüküm değişikliği yoktur. Böylece yeminin manevî etkisi vurgulanmış, yemin eden kimseye son bir defa düşünme imkânı tanınmıştır.
Adalet Komisyonu Değişiklik Gerekçesi
Tasarının 241 inci maddesinde geçen “sebat” ibaresi, açıklığın sağlanması amacıyla “ısrar” olarak değiştirilmiş ve madde teselsül nedeniyle 244 üncü madde olarak kabul edilmiştir.
Hukuki İncelemeler
Yemin Beyanının Tutanağa Geçirilmesi
Yemin eden taraf, HMK 233’teki kanuni formülü (“…namusum, şerefim ve kutsal saydığım bütün inanç ve değerlerim üzerine yemin ediyorum”) sözlü olarak ifade ettikten sonra hâkim, zabıt kâtibine bu cümleleri aynen (lafzı lafzına) yazdırır. Kişinin yemin esnasında söylediği fazladan veya eksik kelimeler de olduğu gibi zapta geçmelidir. Tutanağa geçirilmeyen bir yemin, Yargıtay denetimine (istinaf/temyiz) elverişli olmadığı için hiç edilmemiş hükmündedir.
Yüksek Sesle Okunması ve Son Kez “Düşünme Fırsatı”
Madde metnindeki “yazılanları yüksek sesle huzurunda okur” emri, sıradan bir prosedür değildir. Buradaki amaç, yemin eden kişinin ağzından çıkan sözlerin kâğıda doğru yansıyıp yansımadığını bizzat kulaklarıyla duymasıdır. Madde gerekçesinde de vurgulandığı üzere, bu işlem yemin edene “son bir defa düşünme imkânı” tanır. Belki de kişi heyecanla yanlış bir kelime kullanmış veya zabıt kâtibi yanlış yazmış olabilir. Yüksek sesle okuma kuralı, bu tür telafisi imkânsız hataları önler.
“Beyanında Israr Edip Etmediğinin” Sorulması Şartı
Metin yüksek sesle okunduktan sonra hâkim, yemin edene “Tutanaktaki beyanın sana mı aittir, yemininde ısrar (sebat) ediyor musun?” diye sormak zorundadır. Tarafın vereceği “Evet, ısrar ediyorum” şeklindeki tasdik cevabı da mutlaka tutanağa yazılır ve altı yemin eden kişi tarafından imzalanır. Taraf bu aşamada yemininden dönebilir veya cümlesini düzeltebilir. Bu soru sorulmadan veya sorulduğu tutanağa yazılmadan yemin işlemi kapatılamaz.
Avukat Görüşü: Tutanaktaki Eksikliğe Duruşmada İtiraz
Uygulamada, iş yükü ağır olan mahkemelerde hâkimlerin yemin formülünü doğrudan kâtibe yazdırdığı, ancak yüksek sesle okuyup “ısrar edip etmediğini” sormayı unuttuğu (veya bu kısımların şablon olarak zımnen zapta geçirildiği) sıklıkla görülür. Avukat olarak, karşı taraf yemin ettiğinde duruşma zaptını anında kontrol etmelisiniz. Eğer tutanakta “yazılanlar yüksek sesle okundu, beyanında ısrar ettiği görüldü” ibaresi yoksa (veya yazmasına rağmen hâkim bunu fiilen yapmadıysa), derhal itiraz edip bu usuli eksikliğin giderilmesini, aksi takdirde yeminin HMK 238’e aykırı ve geçersiz olacağını zapta geçirtmelisiniz.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi Esas: 2012/15187, Karar: 2012/20220 (Yüksek Sesle Okuma ve Israr Şartına Aykırılık)
ÖZET: HMK Madde 238 uyarınca, yemin beyanının tutanağa geçirilmesi sonrasında yazılanların kişiye yüksek sesle okunması ve ardından beyanında ısrar edip etmediğinin sorulması kanuni bir mecburiyettir. Bu iki temel işlemin yapılmaması mutlak bozma nedenidir.
Kararın Esası ve Yargıtay’ın Yaklaşımı: Yargıtay 13. Hukuk Dairesi incelemesine konu olan davada, yerel mahkemece yemin eden tarafın beyanı tutanağa geçirilmiş ancak yemin merasimi burada sonlandırılmıştır.
Yargıtay, bu eksik usul işlemini şu tespitlerle bozmuştur:
- HMK 238. maddesi amir (emredici) bir usul hükmü olup hakime; yemin beyanını tutanağa geçirdikten sonra yazılanları bizzat “yüksek sesle huzurunda okuma” ve ardından “yemininde ısrar edip etmediğini sorma” yükümlülüğü getirir.
- Mahkemece yemin tutanağı düzenlenirken “yüksek sesle okuma” ve “ısrar edip etmediğinin sorulması” işlemlerinin hiçbirinin yapılmamış olması, yeminin manevi bağlayıcılığına ve kanunun şekil şartlarına aykırıdır.
- HMK 238’in bu emredici kuralına riayet edilmeden tesis edilen yemin işlemi usul ve yasaya aykırı olduğundan hükmün bozulması gerekmiştir.
Pratik Çıkarım: İstinaf veya temyiz dilekçesi hazırlarken, aleyhinize yemin edilmiş bir duruşma varsa ilk iş olarak o duruşmanın zaptını satır satır okuyun. Eğer tutanakta “yazılanlar yüksek sesle okundu” ve “ısrar edip etmediği soruldu” ibarelerinden biri dahi eksikse, sadece bu usuli hatadan (HMK 238’e aykırılıktan) dolayı kararı Yargıtay’da bozdurma şansınız son derece yüksektir.
HMK Madde 238 (Yemin Tutanağı) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Yemin edilirken yüksek sesle okunması neden mecburidir?
Yeminin yüksek sesle okunması, yemin edenin ağzından çıkan cümlelerin kâtibe (tutanağa) doğru geçip geçmediğini duyması içindir. HMK 238 uyarınca bu işlem kişiye “son bir defa düşünme ve hatasını düzeltme” imkânı tanımak amacıyla yasaya emredici bir usul kuralı olarak konmuştur.
Yemin ettikten sonra “Israr ediyor musun?” sorusuna “Hayır” dersem ne olur?
Hâkimin HMK 238 gereğince sorduğu bu soruda, yemin beyanınızdan dönebilirsiniz. Eğer “Hayır, ısrar etmiyorum, yeminimi geri alıyorum” derseniz, yemin tamamlanmamış olur. Yeminden dönmek, genellikle yemin konusu vakıayı “ikrar etmek” (kabul etmek) anlamına gelir ve aleyhinize sonuç doğurur.
Duruşma tutanağında (zaptında) “ısrar ettiği” cümlesi yazmıyorsa yemin geçersiz mi olur?
Evet. Yargıtay uygulamasına göre, HMK 238 bir “şart” maddesidir. Tutanakta yemin beyanının yüksek sesle okunduğu ve kişiye ısrar edip etmediğinin sorulduğu yazılı değilse, yemin usulüne uygun edilmemiş sayılır ve mahkemenin verdiği karar bu usuli eksiklikten dolayı bozulabilir.
Eski kanundaki “sebat etmek” ile HMK 238’deki “ısrar etmek” aynı şey mi?
Evet, hukuki anlamları tamamen aynıdır. Eski mülga HUMK m.340’ta “sebat” kelimesi kullanılıyordu. Yeni HMK hazırlanırken, Adalet Komisyonu gerekçesinde de belirtildiği üzere, dilin sadeleştirilmesi ve açıklığın sağlanması amacıyla bu kelime “ısrar” olarak güncellenmiştir.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.