Hasta veya Engellilerin Yemini: HMK Madde 235, Bulunduğu Yerde Yemin Usulü
HMK Madde 235, yargılamanın taraflarından birinin ağır bir hastalık veya bedensel engel durumu nedeniyle adliyeye (mahkeme huzuruna) gelmesinin fiilen veya tıbben mümkün olmadığı istisnai durumlarda uygulanacak “bulunduğu yerde yemin” usulünü düzenler. Yemin (HMK 233 uyarınca) bizzat mahkeme salonunda edilmesi gereken bir delil olsa da, kanun koyucu adalete erişim hakkı gereğince bu kurala insani bir istisna getirmiştir. Bu gibi durumlarda mahkeme (hâkim ve zabıt kâtibi), yemin edecek kişinin ayağına giderek (hastane, ev, bakım merkezi vb.) yemin merasimini orada gerçekleştirir.
HMK Madde 235: Kanun Metni
MADDE 235- (1) Yemin edecek kimse, mahkemeye gelemeyecek kadar hasta veya engelli ise hâkim, bulunduğu yerde o kimseye yemin ettirir. Bu sırada isterlerse taraf vekilleri ve karşı taraf da hazır bulunabilir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Not: 25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, bu maddenin başlığında yer alan “özürlülerin” ibaresi “engellilerin”, birinci fıkrasında yer alan “özürlü” ibaresi “engelli” şeklinde değiştirilmiştir.
Madde, 1086 sayılı Kanunun 342 nci maddesine karşılıktır. Mahkemenin tüm işlemleri sırasında zabıt kâtibi hâkimle beraber bulanacağı için burada “Zabıt kâtibi de hazır bulunur” biçiminde bir tekrara lüzum görülmemiş, ancak yeminin edası sırasında diğer tarafın da hazır bulunabileceği hükme bağlanmıştır.
Hukuki İncelemeler
“Mahkemeye Gelemeyecek Kadar” Hasta veya Engelli Olma Şartı
HMK 235’in uygulanabilmesi için basit bir rahatsızlık yeterli değildir. Kanun metni açıkça “mahkemeye gelemeyecek kadar” kriterini aramaktadır. Tarafın adliyeye gelmesinin tıbben riskli olması (örneğin yoğun bakım süreci, yatağa bağımlı felç hali, ağır ameliyat sonrası dönem) veya fiziksel engelinin adliye binasına erişimini imkansız kılması gerekir. Bu durumun mutlaka resmi bir sağlık raporu (heyet raporu veya durum bildirir tek hekim raporu) ile belgelendirilerek yemin duruşmasından önce mahkemeye sunulması şarttır.
Hâkimin Bulunulan Yere Gitmesi ve Yemin Merasimi
Şartlar oluştuğunda, mahkeme hâkimi (ve tutanağı tutmakla görevli zabıt kâtibi) bizzat tarafın bulunduğu yere (evine, hastane odasına, huzurevine) gider. Burada yapılacak yemin merasimi, şekil şartları bakımından adliyede yapılandan farklı değildir. HMK 233’teki aydınlatma yükümlülüğü, yalan yere yeminin cezai sorumluluğunun ihtar edilmesi ve kanuni yemin formülünün lafzı lafzına okutulması kuralları, evde veya hastanede yapılan yeminlerde de aynen ve eksiksiz uygulanır.
Taraf Vekillerinin ve Karşı Tarafın Hazır Bulunma Hakkı
Hâkimin tarafın evine veya hastaneye giderek yemin ettirmesi “gizli” bir işlem değildir. HMK 235’in ikinci cümlesi, adil yargılanma ve silahların eşitliği ilkesi gereğince, taraf vekillerinin ve bizzat karşı tarafın da dilerlerse bu işlem sırasında o mekânda hazır bulunabileceğini emreder. Bu nedenle mahkeme, bulunduğu yerde yemin işleminin yapılacağı günü, saati ve tam adresi karşı tarafa (veya vekiline) önceden usulüne uygun şekilde tebliğ etmek zorundadır. Karşı tarafa haber verilmeden gidilip yemin ettirilmesi mutlak bir bozma sebebidir.
Avukat Görüşü: Rapor Sunumu ve Yeminden Kaçınma Riski
Avukatlık pratiğinde en çok karşılaşılan risk, yemin davetiyesi tebliğ edilen tarafın duruşma günü mazeretsiz olarak gelmemesi ve HMK 229 uyarınca “yeminden kaçınmış (ikrar etmiş) sayılmasına” karar verilmesidir. Müvekkiliniz ağır hasta veya engelliyse:
- Yemin duruşmasından önce mutlaka HMK 235 kapsamında talepte bulunun.
- Talebinizin ekine müvekkilinizin “mahkemeye gelemeyecek durumda olduğunu” açıkça yazan güncel bir tıbbi rapor ekleyin.
- Hakimin hastaneye veya eve gelerek yemin ettirmesi (istinabe/naip hakim usulü) için gerekli yolluk ve araç ücretini (avans) mahkeme veznesine yatırmayı unutmayın. Aksi halde masraf yatırılmadığı için işlem yapılmayabilir.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay Uygulamasında Mahkeme Dışında Yemin ve Adil Yargılanma Yaklaşımı
ÖZET: HMK 235 (ve mülga HUMK 342) öylesine açık ve emredici bir yasa hükmüdür ki, Yargıtay içtihatlarında genellikle bu maddenin ihlaline dair spesifik bir “bozma” kararı bulmak zordur; zira mahkemeler resmi heyet raporu sunulduğunda bu kuralı doğrudan uygularlar. Ancak Yargıtay’ın genel “Yemin Delili” (HMK 225-238) ve “Hukuki Dinlenilme Hakkı” (HMK 27) kararlarındaki yerleşik yaklaşımı şu şekildedir:
Hukuki Dinlenilme Hakkı Çerçevesi: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili daireleri, yemin teklif etme ve yemin etme hakkını, anayasal savunma ve ispat hakkının ayrılmaz bir parçası kabul eder. Bu kapsamda HMK 235’in uygulanma sınırları şöyledir:
- Taraf, “mahkemeye gelemeyecek kadar” ağır hasta olduğunu resmi ve güncel bir doktor raporuyla (mümkünse heyet veya durum bildirir rapor) ispatladığında, mahkemenin yemin merasimini “bulunduğu yerde” (hastane, ev) yapması yasal bir zorunluluktur.
- Mahkemenin, sunulan ciddi sağlık raporunu soyut gerekçelerle veya “usuli ekonomi” bahanesiyle reddederek tarafı HMK 229 uyarınca “yeminden kaçınmış (ikrar etmiş)” sayması, açık bir hukuki dinlenilme hakkı ihlalidir ve bozma sebebidir.
- Hâkimin tarafın bulunduğu yerde yapacağı yemin işleminin günü ve saati karşı tarafa mutlaka tebliğ edilmelidir. Karşı tarafın “hazır bulunma hakkı” ihlal edilerek gizlice yapılan yemin işlemi geçersizdir.
- Yemin teklif edilen kişi mahkemenin yargı çevresi dışındaysa (başka bir ildeyse) ve ağır hastaysa, HMK 235 kıyasen uygulanır ve yemin işlemi bulunduğu yerdeki mahkemeye istinabe yazılarak oradaki hâkim tarafından bizzat bulunduğu yerde yerine getirilir.
Pratik Çıkarım: Karşı tarafın avukatı iseniz; mahkeme hakimi yemin teklif ettiğiniz kişinin evine yemin ettirmeye gidecekse, mutlaka o tarihte ve saatte siz de orada bulunun. Yemin formülünün tam okunduğundan ve yeminin usulüne uygun edildiğinden emin olun ve işlemi tutanağa birlikte imzalayın.
HMK Madde 235 (Hasta veya Engellilerin Yemini) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Ağır hastayım mahkemeye gidemiyorum, yemin etmek zorunda mıyım?
Eğer size usulüne uygun yemin teklif edildiyse, yemin etmek zorundasınız. Ancak mahkemeye gidemeyecek kadar ağır hastaysanız, HMK 235 uyarınca doktor raporunuzu sunarak hâkimin bulunduğunuz yere (evinize veya hastaneye) gelerek size yemin ettirmesini talep etme hakkınız vardır.
Karşı tarafın evinde yapılacak yemin merasimine katılabilir miyim?
Evet. HMK 235 hükmü çok açıktır: “Bu sırada isterlerse taraf vekilleri ve karşı taraf da hazır bulunabilir.” Yemin sizin teklifiniz üzerine edildiği için, hâkim karşı tarafın evine veya hastane odasına giderken size veya avukatınıza da haber vermek zorundadır. Merasime katılarak yemin işlemini bizzat izleyebilirsiniz.
Hakim benim evime gelirken masrafları kim karşılayacak?
Hâkimin ve kâtibin mahkeme dışına çıkması (keşfe/istinabeye gitmesi) yolluk ve araç masrafı gerektirir. Yemin kural olarak yemin teklif edenin delili olduğundan, bu işlemin masrafları (delil avansı) yemin teklif eden tarafça ödenmelidir.
Grip oldum diye hâkim eve gelir mi?
Hayır. HMK 235’in şartı “mahkemeye gelemeyecek kadar” ağır hasta veya engelli olmaktır. Grip veya basit rahatsızlıklar bu kapsama girmez. Bu tür basit mazeretlerde mahkeme durumu erteleyebilir; ancak evde yemin usulü ancak yatağa bağımlılık, yoğun bakım veya adliyeye fiziksel erişimin tıbben çok tehlikeli olduğu ağır durumlarda uygulanır.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.