Senette Çıkıntı, Kazıntı ve Silinti: HMK Madde 207 ve Senedin Geçerliliğine Etkisi
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 207. maddesi, senet üzerinde sonradan yapılan çıkıntı (ekleme), kazıntı (silme amacıyla kazıma) ve silinti (üzeri çizme, beyazlatıcı ile kapatma vb.) gibi müdahalelerin senedin ispat gücüne ve geçerliliğine etkisini düzenler. Madde, senet güvenliğinin temelini oluşturan bir ilkeyi ortaya koyar: Senet üzerindeki her türlü değişikliğin, taraflarca ayrıca onanması (paraflanması) gerekir. Onanmamış bir değişiklik inkâr edildiğinde göz önünde tutulmaz; eğer bu değişiklik senedin anlamını veya geçerliliğini esaslı biçimde etkiliyorsa, mahkeme senedi kısmen ya da tamamen hükümsüz sayabilir. Bu düzenleme, senetlerin sonradan tek taraflı olarak değiştirilmesinin önüne geçerek yazılı delil sisteminin güvenilirliğini korumayı amaçlamaktadır.
HMK Madde 207: Kanun Metni
Senette çıkıntı, kazıntı ve silinti
MADDE 207- (1) Senetteki çıkıntı, kazıntı veya silinti ayrıca onanmamışsa, inkâr hâlinde göz önünde tutulmaz. Bu tür çıkıntı, kazıntı veya silinti mahkemece senedin geçerliliğine ve anlamına etkili olacak nitelikte görülürse, senet kısmen veya tamamen hükümsüz sayılabilir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Maddeyle, senedin güvenilirliğinde tereddüt doğuracak şekilde çıkıntı, kazıntı veya silintinin var olması hâlinde, geçerliliğine ilişkin hüküm gösterilmiştir. 1086 sayılı Kanunun 298 inci maddesi hükmü daha açık ve net bir hâle getirilmiştir. Burada özellikle belirtilmesi gereken husus, kazıntı veya silinti bulunması hâlinde, kazıntı veya silinti ile ortadan kaldırılan senet kısmının dikkate alınması gerektiğidir.
Hukuki İncelemeler
“Çıkıntı”, “Kazıntı” ve “Silinti” Kavramları Arasındaki Farklar
HMK 207, senet üzerindeki üç farklı müdahale türünü düzenlemektedir. Her birinin niteliği ve ispat sürecine etkisi farklıdır:
| Müdahale Türü | Tanımı | Uygulamadaki Görünümü | Onay (Paraf) Yoksa Sonucu |
|---|---|---|---|
| Çıkıntı | Senedin kenarına veya satır arasına sonradan yapılan ekleme | Sayfa kenarına veya satır üstüne yazılmış ek ibareler, rakamlar | İnkâr halinde yok sayılır |
| Kazıntı | Senet üzerindeki yazının fiziksel olarak kazınarak kaldırılması | Bıçak, silgi veya kimyasal ile kağıt yüzeyinin aşındırılması | İnkâr halinde yok sayılır; Adli Tıp incelemesiyle tespit edilebilir |
| Silinti | Senet üzerindeki yazının üzerinin çizilmesi veya kapatılması | Üst çizgi, beyazlatıcı (daksil) ile örtme, karalama | İnkâr halinde yok sayılır |
Ortak Kural: Her üç durumda da değişiklik taraflarca ayrıca onanmamışsa (paraflanmamışsa) ve karşı taraf inkâr ederse, değişiklik göz önünde tutulmaz. Daha da önemlisi; eğer bu değişiklik senedin geçerliliğine ve anlamına esaslı biçimde etkiliyorsa, mahkeme senedi kısmen veya tamamen hükümsüz sayabilir.
Onanmamış Değişikliğin Senedin Geçerliliğine Etkisi: İki Aşamalı Değerlendirme
HMK 207, mahkemeye iki aşamalı bir değerlendirme mekanizması sunmaktadır:
- Birinci Aşama — İnkâr Testi: Değişiklik onanmamışsa ve karşı tarafça inkâr edilmişse, o değişiklik yokmuş gibi değerlendirilir. Senet, değişiklik öncesindeki haliyle geçerli kabul edilir.
- İkinci Aşama — Geçerlilik Testi: Eğer yapılan çıkıntı, kazıntı veya silinti senedin anlamını veya geçerliliğini esaslı biçimde değiştiriyorsa (örneğin “devredilmiştir” yerine “borçlanmıştır” yazılması gibi), mahkeme senedi kısmen veya tamamen hükümsüz sayabilir. Bu, hâkimin takdir yetkisindedir.
Avukat Görüşü: Senet Üzerindeki “Paraf” Alışkanlığının Hayati Önemi
HMK 207, avukatlar için son derece pratik bir ders içermektedir: Senet üzerindeki her türlü düzeltme, ekleme veya silme işlemini mutlaka tüm taraflara paraflatın. Aşağıdaki Yargıtay kararında görüleceği üzere, sözleşmedeki tek bir kelimenin (“devredilmiştir” → “borçlanmıştır”) üzeri çizilip paraflanmadan değiştirilmesi, 400.000 TL’lik bir davanın kaderini tamamen değiştirmiştir.
Stratejik olarak; elinize gelen bir sözleşmede veya senette üzeri çizilmiş, kenarına yazı eklenmiş veya beyazlatıcıyla düzeltilmiş kısımlar varsa, derhal HMK 207 itirazını ileri sürün. Karşı tarafın bu değişikliğin “onaylandığını” (paraflandığını) ispat yükü kendisindedir. Değişiklik onanmamışsa, mahkemeden değişikliğin yok sayılmasını talep edin. Özellikle senedin esasını etkileyen düzeltmelerde (bedel, vade, taraf bilgisi gibi) bu itiraz, davanın kaderini belirleyecek kadar güçlü bir savunma argümanıdır.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi Esas: 2022/5575, Karar: 2022/7496 (“Devredilmiştir” İbaresinin Üzeri Çizilerek “Borçlanmıştır” Yazılması — Onanmamış Silintinin Sözleşmenin Esasına Etkisi)
ÖZET: Taraflar arasında imzalanan âdi yazılı sözleşmede “devredilmiştir” ibaresinin üzeri çizilerek “borçlanmıştır” yazılmış ancak bu değişiklik taraflarca ayrıca onanmamıştır (paraflanmamıştır). Yargıtay, HMK 207 uyarınca onanmamış bu değişikliğin inkâr halinde geçersiz sayılması ve sözleşmenin orijinal halindeki “devredilmiştir” ibaresinin esas alınarak hukuki ilişkinin buna göre değerlendirilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
Kararın Esası: Davacı, davalıya 400.000 TL borç verdiğini ve 03.10.2017 tarihli sözleşme ile davalının bu borcu kabul ettiğini iddia etmiştir. Davalı ise paranın kendisine değil eşine verildiğini, sözleşmedeki “borçlanmıştır” ibaresinin sonradan yazıldığını ve orijinalde “devredilmiştir” yazdığını savunmuştur. Adli Tıp Kurumu’ndan alınan raporda, sözleşmedeki “borçlanmıştır” yazısının diğer yazılarla birlikte ve sırası dahilinde yazılmadığı, yani sonradan eklendiği tespit edilmiştir. Buna rağmen ilk derece mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi, davalının imzasını inkâr etmediğinden hareketle, senedi bir bütün olarak geçerli kabul edip davayı kabul etmişlerdir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi:
- HMK 207 uyarınca, senetteki çıkıntı, kazıntı veya silintinin ayrıca onanmamış olması halinde, inkâr durumunda göz önünde tutulamayacağını,
- Sözleşmedeki “devredilmiştir” ibaresinin üstünün çizilerek “borçlanmıştır” yazılmasının, senedin anlamını ve hukuki niteliğini temelden değiştiren bir müdahale olduğunu,
- Bu değişikliğin taraflarca ayrıca onanmadığını (paraflanmadığını) ve davalının da bu değişikliği inkâr ettiğini,
- Dolayısıyla mahkemece sözleşmedeki orijinal ibare olan “devredilmiştir” ifadesinin geçerli kabul edilmesi ve taraflar arasındaki ilişkinin buna göre değerlendirilmesi gerektiğini belirterek kararı BOZMUŞTUR.
Pratik Çıkarım: Bu karar, HMK 207’nin pratikte ne denli kritik sonuçlar doğurabileceğinin en çarpıcı örneğidir. Tek bir kelimenin üzerinin çizilip yerine başka bir kelime yazılması — ve bu değişikliğin paraflanmaması — 400.000 TL’lik bir davanın hukuki niteliğini (borç ilişkisi mi, devir işlemi mi?) tamamen değiştirmiştir. Avukatlar, senet veya sözleşme düzenlerken yapılan her düzeltmeyi mutlaka tüm taraflara imzalatmalı; karşı tarafın sunduğu belgelerde ise onanmamış düzeltmeleri derhal tespit ederek HMK 207 itirazını ileri sürmelidir.
HMK Madde 207 (Senette Çıkıntı, Kazıntı ve Silinti) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Senet üzerindeki üzeri çizilmiş bir yazı geçerli midir?
HMK 207 uyarınca, senet üzerindeki silinti (üzeri çizme) ayrıca onanmamışsa (taraflarca paraflanmamışsa), karşı tarafın inkârı halinde o değişiklik göz önünde tutulmaz. Yani orijinal metin geçerli kabul edilir, silinti yok sayılır.
Senet üzerinde yapılan düzeltmenin geçerli olması için ne yapılmalıdır?
Düzeltmenin (çıkıntı, kazıntı veya silinti) geçerli sayılabilmesi için taraflarca ayrıca onanması gerekir. Uygulamada bu, değişikliğin yanına tüm tarafların paraf atması anlamına gelir. Onanmamış bir değişiklik, inkâr halinde hukuken yok hükmündedir.
Onanmamış bir silinti senedin tamamını geçersiz kılar mı?
Her zaman değil. HMK 207, mahkemeye takdir yetkisi tanımıştır. Eğer çıkıntı, kazıntı veya silinti senedin geçerliliğine ve anlamına etkili olacak nitelikte görülürse, senet kısmen veya tamamen hükümsüz sayılabilir. Senedin anlamını değiştirmeyen küçük düzeltmelerde (örn: yazım hatası) senedin tamamının geçersiz sayılması olası değildir.
Adli Tıp incelemesi ile sonradan eklenen yazılar tespit edilebilir mi?
Evet. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2022/5575 E. sayılı kararında da olduğu gibi, Adli Tıp Kurumu’ndan alınan bilirkişi raporu ile senet üzerindeki yazıların aynı anda mı yoksa farklı zamanlarda mı yazıldığı (konum, fulaj izi, mürekkep analizi vb.) tespit edilebilir. Bu tespit, HMK 207 uyarınca “çıkıntı” veya “silinti” iddiasının en güçlü delilidir.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. This content is protected by time stamp and electronic signature. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.