Sözlü Yargılama Aşaması ve Hükümden Önceki Son Söz: HMK Madde 186
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 186. maddesi, yargılamanın en görkemli ve sonuç odaklı evresi olan “Sözlü Yargılama”yı düzenler. Bu aşama, yıllar süren tahkikatın ardından tarafların mahkeme huzurunda davayı bir bütün olarak değerlendirip son kozlarını paylaştıkları yerdir. 2020 yılında 7251 sayılı Kanun ile yapılan köklü değişiklikle birlikte; artık tahkikat biter bitmez kural olarak aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçilmektedir. Ancak savunma hakkının kısıtlanmaması adına taraflara hazırlık için iki haftalık ek süre isteme hakkı da tanınmıştır. Sözlü yargılamada “son sözlerin” sorulması, adil yargılanma hakkının sarsılmaz bir sütunudur ve bu usule uyulmadan verilen hükümler Yargıtay tarafından doğrudan bozulmaktadır.
HMK Madde 186: Kanun Metni
Sözlü yargılama
MADDE 186- (1) (Değişik:22/7/2020-7251/20 md.) Mahkeme, tahkikatın bittiğini tefhim ettikten sonra aynı duruşmada sözlü yargılama aşamasına geçer. Bu durumda taraflardan birinin talebi üzerine duruşma iki haftadan az olmamak üzere ertelenir. Hazır bulunsun veya bulunmasın sözlü yargılama için taraflara ayrıca davetiye gönderilmez.
(2) Sözlü yargılamada mahkeme, taraflara son sözlerini sorar ve hükmünü verir. (Ek cümle:22/7/2020-7251/20 md.) Şu kadar ki, 150 nci madde hükmü saklıdır.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Maddede hükümden önceki son yargılama aşaması olan sözlü yargılama aşaması düzenlenmiş bulunmaktadır. Hangi yargılama usulü uygulanırsa uygulansın tarafların yargılamada sözlü olarak görüş ve değerlendirmelerini ifade etmeleri özel bir önem taşımaktadır. Yazılı yargılama usulü içerisinde de tarafların hükümden önce son kez mahkeme huzurunda sözlü değerlendirme yapıp açıklamada bulunmaları, doğru bir karar verilmesi bakımından önemlidir.
Birinci fıkrada, tahkikatın bitiminden sonra sözlü yargılama ve hüküm için bir gün tayini ve belirtilen günde tarafların hazır bulunmalarını sağlamak için davet edilmeleri düzenlenmiştir. Taraflar sözlü yargılama için gelmedikleri takdirde yokluklarında hüküm verilebilir. İkinci fıkrada, sözlü yargılamada ne yapılacağı düzenlenmiştir. Taraflar tüm yargılamayı değerlendirerek kendi iddia ve savunmalarının haklılığını ortaya koyacak nitelikte son açıklamalarını yaparlar.
Hukuki İncelemeler
7251 Sayılı Kanun Sonrası Yeni Sözlü Yargılama Usulü
28 Temmuz 2020 tarihinde yürürlüğe giren 7251 sayılı Kanun, HMK 186’da çok önemli bir değişiklik yapmıştır. Eski düzenlemede tahkikat bittikten sonra sözlü yargılama için mutlaka ayrı bir gün verilirken; yeni düzenlemede aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçilmesi kuralı getirilmiştir.
- Aynı Duruşmada Geçiş: Mahkeme “tahkikat bitmiştir” dediği anda dosya sözlü yargılama aşamasına girer.
- İki Haftalık Erteleme İstisnas: Eğer taraflar hazır değilse veya son beyanları için hazırlık yapmak istiyorlarsa, talepleri üzerine duruşma en az iki hafta ertelenmek zorundadır.
- Davetiye Gönderilmeme Kuralı: Taraflar duruşmada hazır olsa da olmasa da, sözlü yargılama için ayrıca bir tebligat çıkarılmaz; bu durum tarafların dosyayı takip etme yükümlülüğünün bir parçasıdır.
Sözlü Yargılamada “Son Söz”ün Hukuki Niteliği
Sözlü yargılama aşamasının asıl fonksiyonu, taraflara tüm deliller ışığında davanın geneli hakkında bir final değerlendirmesi yaptırmaktır. Hâkim, taraflara sırasıyla son sözlerini sorar. Bu aşamada artık yeni bir delil sunulamaz (ıslah hariç). Tarafların son sözlerini söylemeleriyle birlikte mahkeme “Hüküm” aşamasına geçer. Son söz sorulmadan verilen kararlar, savunma hakkının kısıtlanması niteliğinde olup ağır bir usul ihlalidir.
HMK 150 (Dosyanın İşlemden Kaldırılması) İstisnası
7251 sayılı Kanun ile 2. fıkraya eklenen cümle ile, sözlü yargılama aşamasında tarafların duruşmaya gelmemesi durumunda HMK 150 (davanın takip edilmemesi nedeniyle işlemden kaldırılması) hükümlerinin uygulanacağı netleştirilmiştir. Yani taraflar gelmezse mahkeme dosyayı işlemden kaldırabilir veya gelen tarafın talebiyle yokluklarında karar verebilir.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2019/115, Karar: 2022/28 (Sözlü Yargılamaya Geçişte Usul ve Hukuki Dinlenilme Hakkı)
ÖZET: Tahkikat bitmeden ve taraflara usulünce bildirilmeden sözlü yargılamaya geçilmesinin “hukuki dinlenilme hakkı”nı ihlal edeceği; usulsüz tebligatla yapılan ihtarın hukuki sonuç doğurmayacağına dair HGK kararı.
Kararın Esası:
- Yerel mahkeme, bilirkişi raporları henüz tamamlanmamışken duruşma zaptına “HMK 186 uyarınca tahkikatın bittiği ve gelecek celse sözlü yargılamaya geçileceği” ihtarını eklemiştir.
- Davacı vekiline yapılan tebligat usulsüzdür ve davacı vekili duruşmaya katılamamıştır. Mahkeme ise dosyayı işlemden kaldırmıştır.
- HGK’nın Tespiti: Yargılama bir süreçtir ve her aşama kendinden öncekine bağlıdır. Deliller toplanmadan (tahkikat bitmeden) “sözlü yargılamaya geçiyoruz” demek kafa karışıklığına yol açar. Ayrıca usulüne uygun bir duruşma günü bildirimi olmadan tarafın yokluğunda dosyayı işlemden kaldırmak, adil yargılanma hakkına (hukuki dinlenilme hakkı) aykırıdır.
- Hukuki Sonuç: Sözlü yargılama aşamasına geçiş prosedürü usulsüz işletildiği için yerel mahkemenin direnme kararı BOZULMUŞTUR.
HMK Madde 186 (Sözlü Yargılama) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Sözlü yargılama için ayrı bir duruşma günü verilir mi?
7251 sayılı Kanun değişikliği sonrası kural, tahkikatın bittiği duruşmada derhal sözlü yargılamaya geçilmesidir. Ancak taraflardan biri hazırlık yapmak için süre talep ederse, hâkim duruşmayı en az iki hafta sonraya ertelemek zorundadır.
Sözlü yargılama duruşmasına gitmezsem ne olur?
Eğer geçerli bir mazeretiniz yoksa ve duruşmaya katılmazsanız, mahkeme karşı tarafın talebiyle dosyanızı işlemden kaldırabilir (HMK 150) veya karşı taraf davanın yokluğunuzda görülmesini isterse son sözlerinizi söyleme hakkınızdan vazgeçmiş sayılarak karar verilebilir. Sözlü yargılama için ayrıca davetiye gönderilmeyeceği için duruşma gününü takip etmek tarafların sorumluluğundadır.
Sözlü yargılamada hâkime yeni delil sunabilir miyim?
Hayır. Sözlü yargılama aşaması ispat faaliyetinin bittiği, sadece mevcut delillerin değerlendirildiği aşamadır. Bu aşamada kural olarak yeni delil sunulamaz. Yeni bir durum veya delil sunulacaksa ancak “Islah” yoluna başvurulması gerekir (tahkikatın bittiği ana kadar olan ıslah hakları saklıdır).
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.