Toplu Mahkemelerde Tahkikatın Sona Ermesi ve Usulü: HMK Madde 185
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 185. maddesi, toplu (heyetli) mahkemelerde yürütülen tahkikatın nihayete erdirilmesine ilişkin usulü belirler. Tek hâkimli mahkemelerden farklı olarak toplu mahkemelerde, tahkikatın bir üye hâkim (tahkikat hâkimi) tarafından yürütülmesi durumunda, bu hâkimin “tahkikatın bittiği” kanaatine varması dosyayı doğrudan kapatmaz. Bu aşamada, heyetin (kurulun) vicdani kanaatinin oluşması ve gerçeğin tam olarak ortaya çıkarılması için dosyayı yeniden inceleme, tanık veya bilirkişiyi tekrar dinleme yetkisi bulunmaktadır. HMK 185, kolektif yargılama yapan mahkemelerde son karardan önceki denetim ve tamamlama mekanizmasını güvence altına alarak hükmün isabetli olmasını amaçlar.
HMK Madde 185: Kanun Metni
Toplu mahkemelerde tahkikatın sona ermesi
MADDE 185- (1) Toplu mahkemelerde, tahkikatı yapmakla görevlendirilen hâkim, tahkikatın tamamlandığı kanaatine varırsa, tarafların davanın tümü hakkında açıklama yapabilmeleri için dosyayı mahkeme başkanına verir.
(2) Toplu mahkeme, gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse tahkikat için görevlendirilen hâkim tarafından dinlenen tanıkları ve bilirkişiyi tekrar çağırıp dinleyebileceği gibi, davanın maddi vakıaları hakkında gösterilen ve mahkemeye verilememiş veya getirtilmemiş olan delillerin verilmesini veya getirtilmesini de kararlaştırabilir. Kurul, eksik gördüğü tahkikatı kendisi tamamlayabileceği gibi hâkimlerden birine de verebilir.
(3) Toplu mahkeme, tarafların tahkikatın tümü hakkındaki açıklamalarından sonra, tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını görürse, tahkikatın bittiğini tefhim eder.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Toplu mahkemelerde tahkikat için görevlendirilen hâkim, tahkikatın tamamlandığı kanaatine varırsa, tarafların davanın tümü hakkında açıklama yapabilmelerinin sağlanması için dosyayı mahkeme başkanına verir. Toplu mahkeme gerçeğin ortaya çıkması ve davanın aydınlanabilmesi için gerekli görürse, tahkikat hâkimi tarafından dinlenen tanıkları ve bilirkişiyi tekrar çağırıp dinleyebilir. 1086 sayılı Kanunun 378 inci maddesinde de düzenlenmiş olan bu imkânla, mahkeme, tarafların daha önce dilekçelerinde gösterip de elde olmayan nedenlerle sunamadıkları delillerin veya başka yerden getirtilmesini isteyip de tahkikat hâkiminin getirtmediği delillerin de verilmesini veya getirtilmesini kararlaştırabilecektir. Ancak bunun için bu delillerin daha önce gösterilmesinin mümkün olmaması veya tarafın bunu zamanında göstermeme konusunda kusurunun bulunmaması gerekir.
Toplu mahkeme, eksik gördüğü hususları kendisi tamamlayabileceği gibi bu konuda hâkimlerden birisini bunun için görevlendirebilir. Toplu mahkemelerde naip hâkim, delil toplanması, keşif yapılması ve tahkikat sırasındaki diğer işlemleri tek başına yapabilir. Ancak tahkikat işlemleri dışında kalan işlerde, geçici hukukî koruma önlemi de olsa, ihtiyatî tedbir, ihtiyatî haciz ve delil tespiti gibi talepler hakkında, mahkeme toplu olarak karar verecektir.
Hukuki İncelemeler
Toplu Mahkemelerde Tahkikat Hâkiminin Rolü ve Dosyanın Devri
Toplu mahkemelerde tahkikatın bir üye hâkim tarafından yürütüldüğü durumlarda, bu hâkim delilleri toplar ve dosyayı karar olgunluğuna getirir. Ancak HMK 185 uyarınca, tahkikatın bittiğine nihai olarak karar verme yetkisi heyete aittir. Tahkikat hâkimi, işlemlerin bittiğini düşündüğünde dosyayı mahkeme başkanına sunar. Bu aşama, dosyanın “münferit” bir incelemeden “kolektif” bir değerlendirmeye geçiş anıdır.
Heyetin Tahkikatı Yeniden Açma ve Genişletme Yetkisi
Toplu mahkeme heyeti, tahkikat hâkiminin topladığı delillerle yetinmek zorunda değildir. Maddenin 2. fıkrası, heyete çok geniş bir denetim yetkisi tanır:
- Tahkikat hâkimi tarafından dinlenen tanıkları veya bilirkişiyi yeniden çağırıp bizzat dinleyebilir.
- Eksik kalan delillerin getirtilmesine karar verebilir.
- Tahkikatın tamamlanması görevini ya kendisi (heyetçe) yapar ya da yeniden bir üyeyi görevlendirir. Bu yetki, toplu mahkemelerdeki “doğrudanlık” ilkesinin ve “maddi gerçeği araştırma” yükümlülüğünün bir sonucudur.
Tahkikatın Bittiğinin Tefhimi ve Sözlü Yargılama
Tahkikatın sona ermesi, heyetin dosyada incelenecek bir husus kalmadığına dair ortak kanaatiyle gerçekleşir. HMK 185/3 uyarınca tarafların tahkikatın tümü hakkındaki son açıklamaları alındıktan sonra tahkikatın bittiği “tefhim” (sözlü bildirim) edilir. Bu tefhim ile birlikte davanın ispat aşaması kapanır ve hükümden önceki son aşama olan sözlü yargılama safhasına geçilir.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi Esas: 2020/6889, Karar: 2020/5292 (Tahkikatın Sonu ve Islahın Zamanı İlişkisi)
ÖZET: Tahkikatın ne zaman bittiğinin tespiti (HMK 184-185); ıslahın zamanı ve 7251 sayılı Kanun ile getirilen “bozmadan sonra ıslah” imkânının usulü kazanılmış hak karşısındaki durumu.
Kararın Esası:
- İş kazası sonucu tazminat davasında, mahkeme bozma kararına uymuş ve yargılamayı sürdürmüştür. Bu sırada davacı taraf ıslah dilekçesi vererek talebini artırmıştır.
- Yargıtay, öncelikle tahkikat kavramını ve bitiş anını incelemiştir. HMK 184 ve 185 maddeleri uyarınca tahkikatın bittiğinin mahkemece taraflara tefhim edildiği ana kadar tahkikatın devam ettiği vurgulanmıştır.
- 7251 Sayılı Kanun Etkisi: 22.07.2020 tarihinde yürürlüğe giren 7251 sayılı Kanun ile HMK 177/2 maddesi değişmiş; bozmadan sonra tahkikata devam edilmesi halinde tahkikat bitene kadar ıslah yapılabileceği açıkça düzenlenmiştir.
- Hukuki Sonuç: Kanun değişikliği “usulü kazanılmış hak” ilkesinin bir istisnasıdır. Mahkemece, tahkikatın bitimine kadar yapılan ıslahın geçerli kabul edilmesi ve yeni yasal düzenleme (7251 S.K.) ışığında karar verilmesi gerektiği belirtilerek yerel mahkeme kararı BOZULMUŞTUR.
HMK Madde 185 (Toplu Mahkemelerde Tahkikatın Sonu) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Tahkikat hâkimi dosyayı başkana verince dava hemen biter mi?
Hayır. Tahkikat hâkiminin dosyayı başkana vermesi, tahkikatın bitişi değil; heyetin inceleme sürecinin başlangıcıdır. Heyet dosyayı inceleyip eksiklik görürse tahkikatı genişletebilir veya tanıkları yeniden dinleyebilir. Dava ancak heyetin “tahkikat bitmiştir” tefhiminden sonra karar aşamasına geçer.
Heyet, tahkikat hâkiminin dinlediği tanığı neden tekrar dinlemek isteyebilir?
Heyet, tanığın beyanlarını doğrudan gözlemlemek, çelişkili hususları netleştirmek veya vicdani kanaatini tam oluşturmak için tanığı bizzat huzurda dinleme yetkisine sahiptir. Bu, toplu mahkemelerdeki karar verme sorumluluğunun bir gereğidir.
Toplu mahkemelerde tahkikatın bittiği nasıl anlaşılır?
Mahkeme heyeti, tarafların tahkikatın tümü hakkındaki son açıklamalarını aldıktan sonra duruşma zaptına “Tahkikatın bittiği tefhim olundu” şeklinde yazdırdığında tahkikat resmen sona ermiş sayılır. Bu andan sonra artık ispat faaliyetine devam edilemez.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.