Açık Yazı ve Hesap Hatalarının Düzeltilmesi (HMK Madde 183)
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 183. maddesi, yargılama sürecinde tarafların veya mahkemenin sehven yaptığı basit, açık ve maddi nitelikteki yazı veya hesap hatalarının, katı usul kurallarına takılmadan esnetilerek düzeltilmesine imkân tanıyan bir “usul ekonomisi” kuralıdır. Bu madde sayesinde, örneğin bir tarafın adının yanlış yazılması veya dilekçedeki basit bir matematiksel toplama hatası, davanın esasına etki etmediği sürece ıslah gibi ağır yollara başvurulmaksızın karar verilinceye kadar her zaman düzeltilebilir. Ancak kanun koyucu, bu esnekliğin kötüye kullanılmasını veya dikkatsizliği önlemek amacıyla, taraflardan birinin yaptığı hatanın düzeltilmesi yargılamanın uzamasına sebep olmuşsa, davanın sonundaki yargılama giderleri hesabında bu durumun aleyhe dikkate alınacağını açıkça hükme bağlamıştır.
HMK Madde 183: Kanun Metni
Maddi hataların düzeltilmesi
MADDE 183- (1) Tarafların veya mahkemenin dava dosyasında bulunan belgelerdeki açık yazı ve hesap hataları, karar verilinceye kadar düzeltilebilir. Taraflardan birinin yazı veya hesap hatasını düzeltmesi sonucu yargılama uzamışsa, yargılama giderlerinin belirlenmesinde bu durum da dikkate alınır.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Maddeyle, dava dosyasında bulunan belgelerdeki açık yazı ve hesap hatalarının, karar verilinceye kadar düzeltilebileceği, bu hataların düzeltilmesi sonucunda yargılama uzamışsa yargılama giderlerinin hesaplanmasında bu durumun da dikkate alınacağı düzenlenmiştir. Diğer yandan madde, 1086 sayılı Kanunun 80 inci maddesinin sadeleştirilmiş şeklidir. Bu maddede geçen “daima” ibaresi yerine “karar verilinceye kadar” ifadesi kullanılmıştır.
Hukuki İncelemeler
HMK 183 Kapsamındaki “Açık Yazı ve Hesap Hatası” Ne Demektir?
Kanunda geçen maddi hata kavramı, irade (karar) eksikliği veya yanlışlığını değil, iradenin yazıya dökülürken dış dünyada eksik veya hatalı şekillenmesini ifade eder. Hangi hataların HMK 183 kapsamında doğrudan düzeltilebileceğine dair yaygın örnekler şunlardır:
- Taraflardan birinin adının, soyadının veya T.C. Kimlik numarasının harf/rakam hatasıyla dilekçeye yanlış yazılması.
- Talep sonucundaki kalemlerin alt alta toplanırken yapılan basit bir matematiksel (aritmetik) hata sonucu toplam meblağın eksik veya fazla gösterilmesi.
- Dava konusu gayrimenkulün ada veya parsel numarasında açık bir rakam hatası (zuhul) yapılması.
Maddi Hata Düzeltmenin Sınırı ve “Karar Verilinceye Kadar” Kuralı
Maddi hataların düzeltilmesi, iddianın veya savunmanın genişletilmesi ya da değiştirilmesi yasağı (HMK 141) kapsamında değerlendirilmez. Bu nedenle karşı tarafın muvafakatine veya ıslaha gerek kalmaksızın, salt hakime yöneltilecek bir beyan veya taleple düzeltme yapılabilir. Madde gerekçesinde de belirtildiği üzere bu işlem ancak karar verilinceye kadar mümkündür. Karar verildikten sonra mahkemenin hükmünde yer alan yazı veya hesap hataları ise artık bu maddeye göre değil, “Hükmün Tashihi” (HMK 304) müessesesine göre düzeltilir.
Maddi Hatayı Yapan Tarafın Katlanacağı Yaptırım: Yargılama Giderleri
Yasa koyucu, usul ekonomisini gözetirken tarafları dikkatli davranmaya teşvik etmiştir. Eğer taraflardan biri dilekçesinde bir hesap veya yazı hatası yapar ve bu hatanın sonradan anlaşılıp düzeltilmesi süreci (örneğin yeniden bilirkişi raporu alınması veya ilgili makamlardan yeniden yazı istenmesi) davanın uzamasına neden olursa, davayı kazansa dahi o uzayan bölümdeki yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilir.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2017/919, Karar: 2019/886 (İcra Dosyasındaki Ödeme Emrine Faturanın Sehven Yazılması ve HMK 183 İncelemesi)
ÖZET: İtirazın iptali davasında alacaklının takip talebinde sadece “açık hesap ekstresine” dayandığı halde, icra müdürlüğü tarafından gönderilen ödeme emrine maddi hata ile sanki ortada bir “fatura” varmış gibi açıklama yazılmasının alacaklı aleyhine sonuç doğurmayacağı; ancak bu durumun HMK 183 anlamında bir maddi hatadan ziyade doğrudan icra müdürünün usulsüz işlemi olduğu ve davanın reddi gerekçesi yapılamayacağına dair emsal HGK kararı.
Kararın Esası:
- Alacaklı, borçluya karşı takip başlatırken icra takip talebine cari hesap hareketleri listesini ekleyerek belli bir meblağ üzerinden ilamsız icra takibi talep etmiştir.
- Ancak İcra Müdürlüğü, borçluya gönderdiği ödeme emrinde borcun dayanağı kısmına takip talebinde hiç geçmeyen “11.02.2011 tarihli fatura” ibaresini yazmıştır.
- Borçlu, borca itiraz etmiş ve alacaklı itirazın iptali davası açmıştır. Davalı borçlu ise yargılamada “Böyle bir fatura yoktur, alacaklının itirazın iptali davasında faturaya dayanmayıp cari hesaba dayanması iddianın genişletilmesidir” savunmasını yapmıştır.
- Yerel Mahkeme, ödeme emrine “fatura” yazılmasının açık bir maddi hata olduğunu belirterek davanın esasına girmiş ve alacaklıyı haklı bulmuştur. Özel Daire ise “itirazın iptali davası takibe sıkı sıkıya bağlıdır, ödeme emrinde fatura yazıyorsa fatura incelenmelidir” diyerek kararı bozmuştur.
- HGK’nın Tespiti: İcra takip talebinde borcun kaynağıyla ilgili faturaya dayanılmamıştır. İcra müdürlüğünün, takip talebinde olmayan ve gerçekte de var olmayan bir faturayı maddi hata sonucu ödeme emrine yazması alacaklının aleyhine yorumlanamaz. Ortada borçluya sadece ödeme emrinin gönderilmiş olması ve bu emrin takip talebine aykırı düzenlenmesi söz konusudur. Çoğunluk görüşü, bu durumun HMK 183 kapsamında basit bir taraf maddi hatası olmaktan ziyade doğrudan icra müdürünün usulsüz işlemi (yok hükmünde) olduğunu tespit etse de, sonuç olarak salt ödeme emrindeki bu yazım hatası yüzünden (alacaklının kusuru olmaksızın) davanın salt fatura incelemesiyle reddedilmesi doğru bulunmamış, yerel mahkemenin direnme kararı usul yönünden bozulmuştur.
HMK Madde 183 (Maddi Hataların Düzeltilmesi) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Davalı şirket isminin “A.Ş.” yerine yanlışlıkla “Ltd. Şti.” yazılması davanın reddine sebep olur mu?
Hayır. Dava dilekçesinde taraf temsilcisinin, taraf unvanının (örneğin A.Ş. yerine Ltd. Şti. yazılması) veya ismindeki bir harfin yanlış yazılması “Temsilde Hata” veya “Maddi Hata” kapsamında değerlendirilir. HMK 183 uyarınca taraf bu açık yazı hatasını yargılamanın her aşamasında (karar verilinceye kadar) düzeltebilir; bu durum husumet yokluğu nedeniyle davanın reddini gerektirmez.
Talep sonucumdaki alacakları alt alta toplarken yanlış toplamışım, ıslah mı yapmalıyım?
Eğer dilekçenizdeki hesap tablosunda kalemler tek tek belirtilmiş (örneğin 10.000 TL kıdem, 5.000 TL ihbar) ancak genel toplam matematiksel bir hatayla 15.000 TL yerine 12.000 TL olarak yazılmışsa; bu açık bir hesap hatasıdır (aritmetik hata). HMK 183 gereği bu durum, karşı tarafın iznine veya yeni bir harç yatırarak ıslah yapmanıza gerek olmaksızın basit bir beyan dilekçesiyle karar verilinceye kadar düzeltilebilir.
Karar verildikten sonra mahkemenin kısa kararında yaptığı hesap hatası HMK 183 ile mi düzeltilir?
Hayır. HMK 183, “karar verilinceye kadar” dosyaya sunulan evraklardaki hatalar için geçerlidir. Mahkemenin kararını (hükmü) oluşturduktan sonra ortaya çıkan veya bizzat hakimin karar metninde (ilamda) yaptığı yazı, isim veya hesap hataları HMK 183 ile değil, “Hükmün Tashihi” (HMK 304) yoluyla düzeltilir.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.