Kısmen Islah ve 1 Haftalık Süre Kuralı

(HMK Madde 181)

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 181. maddesi, yargılama sırasında hatalı veya eksik yapılan “belirli bir usul işleminin” düzeltilmesini sağlayan “kısmen ıslah” kurumunu düzenlemektedir. Davanın baştan aşağıya değiştirildiği tam ıslahın (HMK 180) aksine, kısmen ıslahta dava mevcut yapısıyla devam ederken sadece hedeflenen bir işlem (örneğin talep sonucunun artırılması, eksik harcın tamamlanması, delil listesinin daraltılması veya dava sebebinin değiştirilmesi) düzeltilir. Kanun koyucu, yargılamanın asılsız yere uzamasını engellemek amacıyla kısmen ıslah beyanında bulunan tarafa, ıslah ettiği o işlemi bilfiil yerine getirmesi için bir haftalık kesin süre tanımıştır. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup uyulmaması halinde ıslah hakkı yanar.

HMK Madde 181: Kanun Metni

Kısmen ıslah

MADDE 181- (1) Kısmen ıslaha başvuran tarafa, ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilir. Bu süre içinde ıslah edilen işlem yapılmazsa, ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.

6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi

Bu maddede, 1086 sayılı Kanunda mevcut olmayan bir hükme yer verilmiştir. Bir önceki maddede tamamen ıslah ayrıca düzenlendiğinden, kısmen ıslahın da aynı şekilde düzenlenmesi uygun görülmüştür. Kısmen ıslah yoluna başvuran taraf, ıslah talebiyle birlikte, ıslah etmek istediği işlemi ve ne şekilde ıslah edeceğini de belirtebilir. Bu şekilde ıslah talebiyle birlikte işlem de hemen ıslah edilirse, dava buna göre görülecektir. Ancak, kısmen ıslaha başvurmak isteyen taraf, ıslah talebiyle birlikte ıslah etmek istediği işlemi ve bu işlemi ne şekilde ıslah ettiğini belirtmeyebilir. İşte davanın sürüncemede kalmaması için, bu şekilde kısmen ıslaha başvurup da, ıslah ettiği işlemi belirtmeyen taraf için, yedi günlük bir süre getirilmiştir. Yedi günlük süre içinde ıslah edilen işlem belirtilmezse, ıslah yapılmamış sayılıp, davaya eski şekli ile devam edilir.

Adalet Komisyonu Değişiklik Gerekçesi

Tasarının 185 inci maddesinde geçen “yedi günlük bir” ibaresi, sürelerin hesabında kolaylık sağlanması ve uygulamadan kaynaklanan sorunların giderilmesi amacıyla “bir haftalık” olarak değiştirilmiş; madde ile ilgili olarak verilen değişiklik önergesi, Tasarının 184 üncü maddesinde yapılan değişiklik sebebiyle işleme alınmamış ve madde teselsül nedeniyle 187 nci madde olarak kabul edilmiştir.

Hukuki İncelemeler

Kısmen Islah Ne Demektir? Tam Islahtan Farkı Nedir?

“Tamamen ıslah” (HMK 180) davanın ruhunu, konusunu veya temel yapısını baştan aşağı değiştirirken; “kısmen ıslah” (HMK 181) sadece yargılama sürecinde yapılmış tekil bir usul işleminin düzeltilmesini ifade eder. En yaygın kısmi ıslah örnekleri şunlardır:

  • Maddi tazminat miktarının (talep sonucunun/müddeabihin) bilirkişi raporu sonrası harç yatırılarak artırılması.
  • Dava dilekçesinde dayanılan hukuki sebebin (örneğin haksız fiil) sözleşmeye aykırılık olarak değiştirilmesi.
  • Sadece bir kısım beyanların veya tanık deliline dayanma isteğinin düzeltilmesi.

Islah Edilen İşlemi Yapmak İçin 1 Haftalık Kesin Süre

HMK 181 uyarınca, duruşmada sözlü olarak veya bir dilekçeyle “kısmen ıslah yoluna başvuruyorum” diyen bir tarafa, ıslah ettiği o işlemi eylemli olarak yerine getirmesi için 1 haftalık süre verilir. Örneğin taraf, “talep sonucumu artırmak için davamı ıslah ediyorum” beyanında bulunmuşsa, 1 hafta içinde artırılan bedelin tamamlama harcını mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Veya “dava sebebimi ıslah ediyorum” demişse, yeni hukuki sebebi anlatan dilekçesini 1 hafta içinde mahkemeye sunmalıdır.

Avukat Uyarısı: Süre Kaçırılırsa Ne Olur?

Kısmi ıslah işlemlerinde 1 haftalık süre, tıpkı tam ıslahta olduğu gibi kesindir. Eğer bu bir haftalık süre içinde hedeflenen işlem (örneğin harcın yatırılması veya dilekçenin sunulması) gerçekleştirilmezse:

  1. Islah Hakkı Yanar: Kanunun tanımış olduğu bir kerelik ıslah yapma hakkı kullanılmış (tüketilmiş) sayılır.
  2. Dava Eski Haliyle Yürür: Mahkeme, sanki taraf ıslah lafını hiç etmemiş gibi davanın mevcut ve ıslah edilmemiş ilk hali (eski dava değeri veya eski dava sebebi) üzerinden davayı sonuçlandırır.

Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2017/1660, Karar: 2021/2 (Dava Sebebinin Islah Yoluyla Değiştirilmesi ve Kötü Niyetli Islah İddiası)

ÖZET: Menfi tespit davasında, başlangıçta “senedin bedelsiz (teminat) olduğu” iddiasıyla dava açılmışken; sonradan ıslah yoluyla dava sebebinin “senetteki imzanın sahte olduğu (imza inkârı)” şeklinde değiştirilmesinin mümkün olduğuna ve bu ıslahın tek başına davayı uzatma amacı taşıyan “kötü niyetli ıslah” sayılamayacağına dair HGK kararı.

Kararın Esası:

  • Davacı işçi, işe girerken boş senet imzalattırıldığını belirterek bu senedin icraya konulması üzerine bedelsizlik (teminat) iddiasıyla menfi tespit davası açmıştır.
  • Daha sonra davacı vekili, senedin aslını incelediğinde imzanın taklit edildiğini fark ettiğini belirterek ıslah dilekçesi sunmuş ve dava sebebini “imza inkârı” olarak değiştirmiştir.
  • Yerel Mahkeme, bu ıslahın yargılamayı uzatmak amacıyla (kötü niyetle) yapıldığını (HMK 182) belirterek ıslahı reddetmiş ve davayı reddetmiştir. Özel Daire kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir.
  • HGK’nın Tespiti: Islah kurumu, tarafın iddia veya savunmasını genişletme yasağını aşmasını sağlayan usuli bir haktır. Tahkikat bitinceye kadar davacının “dava sebebini” (hukuki dayanağını) ıslah etmesi kanunen mümkündür. İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davası icrayı kendiliğinden durdurmadığından, davacının bu davayı uzatmakta hukuki bir menfaati (veya kötü niyeti) olduğu varsayılamaz.
  • Hukuki Sonuç: Davacının ıslah dilekçesi (dava sebebinin imza inkârı olarak değiştirilmesi) dikkate alınarak imza incelemesi yaptırılması gerekirken, ıslahın kötü niyetli bulunarak davanın reddedilmesi hukuka aykırı olup direnme kararı BOZULMUŞTUR.

HMK Madde 181 (Kısmen Islah) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Belirsiz alacak davasında talep sonucunu artırmak kısmen ıslah mıdır?

Hayır. HMK 107 uyarınca açılan belirsiz alacak davalarında, alacak miktarı belirli hale geldiğinde talep sonucunun artırılması işlemi “ıslah” değildir. Sadece harç tamamlama işlemidir. Dolayısıyla belirsiz alacak davasında bedel artırımı yapmak, ıslah hakkınızı tüketmez; sonrasında (başka bir konu için) ayrıca ıslah yapma hakkınız saklı kalır.

Islah dilekçemi verdim ancak 1 hafta içinde harcını yatırmayı unuttum, ne olur?

HMK 181 uyarınca kısmi ıslaha başvuran taraf, 1 haftalık kesin süre içinde işlemini (örneğin harç yatırmayı) tamamlamak zorundadır. Bu süreyi geçirirseniz ıslah hakkınızı kullanmış (yakmış) sayılırsınız ve dava, ıslah dilekçesini hiç vermemişsiniz gibi eski dava değeri (eski talep) üzerinden devam edip sonuçlanır. Eksik harcın sonradan yatırılması ıslahı diriltmez.

Hem dava değerini artırıp hem de hukuki sebebimi aynı anda kısmen ıslah edebilir miyim?

Evet. Aynı anda tek bir ıslah dilekçesiyle, yargılamanın o aşamasına kadar yapmış olduğunuz birden fazla usul işlemini düzeltebilirsiniz. Önemli olan “ıslah hakkının” davada yalnızca bir kez kullanılabilmesidir (HMK 176).

UYARI

Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.

Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.

Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.