İsticvap Olunacak Kişilerin Belirlenmesi: Tüzel Kişiler ve Kanuni Temsilciler (HMK Madde 170)
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 170. maddesi, isticvap (sorguya çekme) işleminin yargılamadaki muhatabını tayin eden temel usul kuralıdır. İsticvap, davanın tarafı olan gerçek veya tüzel kişilerin, davanın temelini oluşturan ve aleyhlerine olan vakıalar hakkında bizzat beyanda bulunmalarını amaçlayan, “ikrar” elde etmeye yönelik bir usuli işlemdir. Taraf ehliyeti ve fiil ehliyeti arasındaki farklar göz önünde bulundurularak kurgulanan bu madde; tüzel kişilerde temsil yetkisini, ehliyetsiz kişilerde ise kanuni temsilciliği esas almaktadır. Madde, “isticvap davetiyesi”nin kime gönderileceğini netleştirerek, usulüne uygun yapılmayan tebligatların doğuracağı (gelmezse ikrar etmiş sayılma gibi) ağır hak kayıplarını engellemeyi amaçlar.
HMK Madde 170: Kanun Metni
MADDE 170- (1) Tüzel kişiler adına, temsil yetkisine sahip kimseler isticvap olunur.
(2) Ergin olmayan veya kısıtlı bir kimse adına yapılmış bir işleme ilişkin olarak, o kişinin kanuni mümessili isticvap olunur.
(3) Ergin olmayan veya kısıtlı kimseye bizzat dava hakkı tanınan hâllerde, o kişi isticvap olunur.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Bu madde, 1086 sayılı Kanunun 231 inci maddesinden alınmıştır. Tüzel kişilerin isticvabı söz konusu olduğunda, tüzel kişiyi temsile yetkili kimseler davet edilerek isticvap edilecektir. Buna karşılık ergin olmayan veya kısıtlıların isticvap edilmesi söz konusu olduğunda ise onlar adına kanunî temsilcileri davet edilerek isticvap edilecektir. Ancak, ergin olmayan veya kısıtlıların bizzat dava açabilecekleri hâllerde, bizzat kendilerinin isticvabı düzenlenmiştir. Ergin olmayan veya kısıtlıların kanunî temsilcileri yanında bizzat dinlenilmeleri konusunda 1086 sayılı Kanunun 231 inci maddesinde hâkime tanınmış olan takdir hakkı kaldırılmıştır.
Adalet Komisyonu Değişiklik Gerekçesi
Tasarının 174 üncü maddesinde (Kanunlaşan 170. madde), Medeni Yargılama Hukukundaki kullanımıyla uyum sağlamak amacıyla, madde başlığında geçen “edilecek” ibaresi “olunacak”, birinci ve ikinci fıkralarında geçen “edilir” ibaresi ise “olunur” şeklinde değiştirilmiş ve madde teselsül nedeniyle 176 ncı madde olarak kabul edilmiştir.
Hukuki İncelemeler
İsticvap Muhataplarının Belirlenmesi ve Usuli Şartlar
HMK 170 uyarınca isticvap süreci, davanın tarafının hukuki statüsüne göre farklılık gösteren usuli bir zincirden oluşur.
| Davanın Tarafı | İsticvap Olunacak Kişi | İşlev ve Hukuki Niteliği |
|---|---|---|
| Ehliyetli Gerçek Kişi | Asilin Kendisi | Vakıalar hakkında bizzat beyanda bulunması zorunludur. |
| Tüzel Kişi (Şirket vb.) | Temsil Yetkisine Sahip Kimseler | Tüzel kişiyi dış dünyaya karşı temsil eden (müdür vb.) kişiler sorgulanır. |
| Küçük / Kısıtlı | Kanuni Temsilci (Veli / Vasi) | Kanuni temsilcinin işlemi hakkında bilgi sahibi olması esastır. |
| Dava Hakkı Olan Küçük | Bizzat Kendisi | Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarda çocuğun/kısıtlının bizzat dinlenmesi emredicidir. |
Tüzel Kişilerde Temsil Yetkisi ve İsticvap Geçerliliği
Tüzel kişilerin isticvabı, ancak tüzel kişiyi dış dünyaya karşı temsile yetkili olan organ veya temsilciler üzerinden gerçekleştirilebilir. HMK 170/1 uyarınca, temsil yetkisi bulunmayan bir çalışanın (şantiye şefi, muhasebe personeli vb.) veya vekilin (avukat) isticvap edilmesi hukuken geçersizdir. İsticvap davetiyesi mutlaka “asil” sıfatıyla temsilciye çıkarılmalıdır.
Kanuni Temsilcinin İsticvabı ve HMK 170/3 İstisnası
Kural olarak küçüklerin veya kısıtlıların kanuni temsilcileri isticvap edilir. Ancak HMK 170/3 hükmü, küçüğe veya kısıtlıya bizzat dava açma hakkı tanınan durumlarda (örn. evlenmeye izin, velayetin kime verileceği konusundaki görüşü vb.), doğrudan tarafın kendisinin sorgulanacağını emreder. 1086 sayılı eski kanundan farklı olarak, hâkimin takdir yetkisi kaldırılarak bu durumlarda bizzat tarafın dinlenmesi zorunlu kılınmıştır.
Avukat Görüşü: İsticvap Davetiyesinde “Muhatap” Hatası ve Sonuçları
İsticvap, HMK 171 uyarınca “gelmezse vakıayı ikrar etmiş sayılma” gibi ağır bir delil sonucu doğurduğu için muhatabın tespiti davanın kaderini belirler. Eğer tüzel kişi temsilcisi olmayan birine (örn: imza yetkisi olmayan şube görevlisi) davetiye çıkarılırsa, o kişi duruşmaya gelmese dahi şirket aleyhine bir ikrar sonucu doğmaz. Bu nedenle taraflar; Ticaret Sicil kayıtlarını kontrol ederek güncel temsilciyi net bir şekilde mahkemeye bildirmeli ve davetiyenin asile/temsilciye bizzat tebliğ edildiğinden emin olmalıdır.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2017/437, Karar: 2018/669 (İsticvap Davetiyesine İcabet Etmemenin Sonuçları, İmza İkrarı)
ÖZET: Davalıya çıkarılan isticvap davetiyesine icabet edilmemesinin, davetiyeye ekli belgelerdeki imzaların davalıya ait olduğunun kabulü (ikrarı) sonucunu doğuracağına dair emsal HGK kararı.
Kararın Esası:
- İsticvap; davanın temelini oluşturan vakıalar ve aleyhe olan hususlar hakkında karşı tarafın ikrarının sağlanması amacıyla başvurulan usuli bir işlemdir.
- Somut olayda mahkemece çıkarılan isticvap davetiyesine, uyuşmazlığa konu olan sözleşme ve tutanaklar eklenmiştir. Davetiye usulüne uygun tebliğ edilmiş ancak davalı duruşmaya mazeretsiz katılmamıştır.
- Hukuki Sonuç: HGK; usulüne uygun düzenlenen ve yaptırımı ihtar edilen davetiyeye rağmen gelmeyen tarafın, davetiyeye ekli belgelerdeki imzayı ve içeriği ikrar etmiş sayılacağına hükmetmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2013/15-1606, Karar: 2015/1142 (Tüzel Kişilerde İsticvap Muhatabı)
ÖZET: Tüzel kişilerin isticvabının ancak temsil yetkisine sahip kimseler üzerinden yapılabileceği, çalışanın beyanının isticvap sayılamayacağı hakkındadır.
Kararın Esası:
- HMK 170/1 uyarınca tüzel kişiler adına sadece temsil yetkilileri isticvap olunabilir.
- Temsil yetkisi bulunmayan şantiye şefi veya diğer çalışanların beyanları “isticvap” (ikrar) düzeyinde tüzel kişiyi bağlamaz.
- Bu kişilerin beyanları ancak “tanık” delili olarak değerlendirilebilir, kesin delil teşkil etmez.
HMK Madde 170 (İsticvap Olunacak Kişiler) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Şirket müdürü yerine şirket avukatı isticvap edilebilir mi?
Hayır. HMK 170 uyarınca isticvap bir tarafın bizzat sorgulanmasıdır. Vekilin beyanı ikrar sayılsa da isticvap prosedürü bizzat asilin (veya temsilcisinin) sorgulanmasını gerektirir.
İsticvap davetiyesi neden asile bizzat tebliğ edilmelidir?
Çünkü isticvabın yaptırımı olan “gelmezse ikrar etmiş sayılma”, kişinin şahsına yönelik ağır bir delil ihtaridir. Bu sebeple davetiye vekil üzerinden değil, bizzat sorgulanacak asil üzerinden yürümelidir.
Küçük yaştaki çocuklar mahkemede ne zaman bizzat isticvap olunur?
Sadece kanunun çocuğa bizzat dava açma hakkı tanıdığı (şahsa sıkı sıkıya bağlı haklar, evlenmeye izin vb.) istisnai durumlarda küçük bizzat isticvap edilir. Diğer hallerde velisi sorgulanır.
Temsil yetkisi olmayan birinin isticvabı davanın sonucunu nasıl etkiler?
Temsil yetkisi olmayan birine çıkarılan davetiye usulsüzdür. Bu kişi gelmese dahi, tüzel kişi (şirket vb.) vakıayı ikrar etmiş sayılmaz. Karşı taraf bu geçersiz işleme dayanarak hak kazanamaz.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz.