HMK Madde 162: Dosyanın Hâkimin İncelemesine Hazır Tutulması
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 162. maddesi, mahkeme içi adli işleyişi ve yargılama faaliyetinin kesintisiz, düzenli bir şekilde yürümesini sağlayan bürokratik bir nizam kuralıdır. Duruşmaların sağlıklı yapılabilmesi, tensip ve ara kararların isabetli kurulabilmesi ve davanın esasına yönelik adil bir karar verilebilmesi için hâkimin dosya içeriğine (dilekçelere, raporlara, delillere) bütünüyle hâkim olması zorunludur. HMK 162, bu ön hazırlık sürecinin baş aktörü olarak zabıt kâtibini işaret eder. Kâtip, sadece taraflardan gelen evrakları dosyaya takmakla kalmaz; duruşmadan önce veya hâkimin mesai içinde talep ettiği her an dosyayı fiziken ve dijital olarak (UYAP üzerinden) incelenmeye hazır, numaralandırılmış (dizi listesine uygun) ve eksiksiz bir şekilde hâkime sunmakla görevlidir.
HMK Madde 162: Kanun Metni
MADDE 162- (1) Zabıt kâtibi, yargılamadan evvel ve gerektiği hâllerde dava dosyasını incelenmek için hâkime vermek ve zamanında eksiksiz almak ile görevlidir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Madde, 1086 sayılı Kanunun 158 inci maddesine tekabül etmektedir. 158 inci maddedeki kurallar (kâtibin dosyayı hâkime sunma ve geri alma yükümlülükleri) muhafaza edilmiştir.
Hukuki İncelemeler
Zabıt Kâtibinin Dosya Teslim ve İade Sorumluluğu
Maddenin getirdiği kanuni yükümlülük mahkeme kalemleri için iki yönlü çalışır:
- Hâkime Verme Sorumluluğu: Duruşma günlerinden bir veya birkaç gün önce (mahkemenin iç işleyişine göre), kâtip duruşması yapılacak dosyaları fiziken çıkarır, posta dönüşlerini, bilirkişi raporlarını ve tarafların yeni sunduğu dilekçeleri dosyaya takarak (eksikleri tamamlayarak) hâkimin masasına veya UYAP iş listesine aktarır. Hâkim, duruşma kürsüsüne çıkmadan önce dosyayı okuyup hazırlığını bu sayede yapar.
- Geri Alma (Muhafaza) Sorumluluğu: Duruşma bittikten veya hâkim dosyayı odasında inceledikten sonra kâtip, dosyayı hâkimden “zamanında ve eksiksiz” almak zorundadır. Dosyanın veya içindeki kıymetli bir senedin kaybolması durumunda HMK 162 uyarınca evrakı zimmetinde tutması gereken zabıt kâtibinin disiplin ve tazminat sorumluluğu doğacaktır.
UYAP Sisteminde “Dosyanın Hazır Tutulması” (E-İnceleme)
HMK 162 her ne kadar fiziksel klasörler düşünülerek kaleme alınmış olsa da (2011 dönemi), günümüzde Adalet Bakanlığı genelgeleri uyarınca yargılamada dosyanın “elektronik ortamda” (UYAP’ta) incelenmesi asıldır. Bu bağlamda HMK 162’nin güncel ve dijital yorumu şudur:
Zabıt kâtibi, taraflarca elden sunulan fiziki belgeleri, posta ve tebligat mazbatalarını masasında bekletmeksizin (gecikmeden) UYAP’a tarayarak sisteme entegre etmek zorundadır. Hâkim evinden veya odasından dosyayı UYAP ekranında açtığında; sunulan evrakları “taranmamış” veya “sisteme aktarılmamış” olarak bulursa, kâtip HMK 162’deki “dosyayı incelemeye hazır tutma” görevini fiilen ihmal etmiş sayılır.
Avukat Görüşü: “Duruşmaya 5 Dakika Kala Evrak Sunmanın Yarattığı Kriz”
HMK 162 maddesi sadece mahkeme kalemini ilgilendiriyor gibi görünse de, avukatlar ve asil taraflar açısından çok önemli bir usul stratejisi barındırır. Eğer davanın seyrini değiştirecek kritik bir beyan dilekçesini, delil listesini veya hacimli bir bilirkişi itiraz raporunu duruşma saatinden 5-10 dakika önce mahkeme kalemine verirseniz veya UYAP’tan gönderirseniz;
- Zabıt kâtibinin bu evrakı fiziken delip dosyaya takması, UYAP’a işlemesi ve hâkimin incelemesine sunması (HMK 162 görevini yapması) fiilen imkânsızlaşır.
- Hâkim, okumaya ve incelemeye fırsat bulamadığı bu evrak üzerinden duruşmada anında sağlıklı bir karar veremez. Sonuç olarak “sunulan dilekçenin incelenmesine…” şeklinde süreci aylar sonraya atacak bir ara karar kurmak zorunda kalır. Hızlı ve etkin bir yargılama (Usul Ekonomisi – HMK m. 30) istiyorsanız, dilekçelerinizin duruşmadan makul bir süre önce (en az birkaç gün) dosyaya sunulması, kâtibin ve hâkimin HMK 162 kapsamındaki inceleme süreçlerini sağlıklı işletmelerini sağlayacaktır.
HMK Madde 162 Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Dosyanın duruşmadan önce hâkime verilmemesi (incelenmemesi) davanın iptaline yol açar mı?
Hayır. Kâtibin dosyayı hâkime zamanında vermemesi usul hukukunda “davanın iptali” veya “davanın reddine” yol açacak bir sebep değildir. Bu durum sadece kâtibin görevini ihmal etmesi (disiplin suçu) anlamına gelir ve en fazla hâkimin dosyayı o an kürsüde inceleyememesi nedeniyle duruşmanın (veya karar aşamasının) başka bir güne ertelenmesine sebep olur.
Fiziki dosyada olup UYAP’a taranmayan evrak sebebiyle davayı kaybedersem kim sorumludur?
Evrakın UYAP’a taranması ve dosyanın dijital olarak da hâkimin incelemesine hazır tutulması kâtibin görevidir. Kâtibin taramayı unutması nedeniyle hâkim sunulan bir ödeme dekontunu veya tebligatı UYAP’ta görmeyip aleyhinize esastan karar verirse; bu ağır usuli eksiklik İstinaf/Yargıtay aşamasında mutlak bir bozma sebebi oluşturur. Evrakı sisteme girmeyen personelin ise görevi ihmalden hukuki sorumluluğu doğar.
Hâkim, kâtibin masasına getirdiği dosyayı hiç incelemeden karar verebilir mi?
Sistemsel olarak böyle bir karar tutanağa yazdırılabilir; ancak bu durum Anayasa m. 141 (kararların gerekçeli olması) ve HMK m. 27 (hukuki dinlenilme hakkı) ilkelerine çok ağır bir aykırılık teşkil eder. Yargıtay, tarafların dosyaya usulüne uygun sunduğu iddiaların ve delillerin hâkim tarafından incelenip tartışılmadan (gerekçesiz) karar verilmesini kesin bir bozma nedeni (hukuka aykırılık) saymaktadır. Hâkimin, kâtibin hazırladığı dosyayı titizlikle incelemesi anayasal bir görevdir.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.