HMK Madde 160: Dizi Listesi (Pusulası) Düzenleme Zorunluluğu
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 160. maddesi, dava dosyasının içerik güvenliğini ve kanun yollarındaki yargısal denetimin sağlıklı yapılabilmesini teminat altına alan “dizi listesi” (adliye pratiğindeki adıyla dizi pusulası) kuralını düzenler. Bir dava dosyası, yıllarca süren yargılama boyunca yüzlerce evrakın (dilekçeler, tebligat parçaları, bilirkişi raporları, senetler, makbuzlar) toplandığı canlı bir organizmadır. Hangi belgenin dosyaya ne zaman girdiği veya dosyadan ne zaman çıkarıldığının resmi bir dökümü (fihristi) yapılmazsa, evrak kayıplarının önüne geçilemez ve üst mahkemelerin eksiksiz bir denetim yapması imkânsız hale gelir. Bu nedenle kanun koyucu, dosyaya ibraz edilen veya çıkarılan her evrakın derhal dizi listesine kaydedilmesi görevini, hiçbir istisnaya yer vermeksizin zabıt kâtibine yüklemiştir.
HMK Madde 160: Kanun Metni
MADDE 160- (1) Zabıt kâtibi, dosya içindeki her tür belgeyi gösteren bir dizi listesi düzenlemek zorundadır. Dosyaya ibraz edilen veya çıkarılan belgeler derhâl bu listeye kaydedilir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Madde, 1086 sayılı Kanunun 156 ncı maddesinin ikinci fıkrasına tekabül etmektedir. Dosyanın dizi listesine bağlanması, içeriğinin daha iyi saklanması bakımından önem taşır. Bu konu ayrı bir madde hâline getirilerek mahkeme personelinin dikkati çekilmek istenmiştir.
Hukuki İncelemeler
Dizi Listesinin (Pusulasının) Hukuki İşlevi ve Önemi
Mahkemeye sunulan belgelerin hâkim tarafından “havale edilmesi” (HMK m. 159) o evrakın dosyaya hukuken kabulünü sağlarken; “dizi listesine kaydedilmesi” (HMK m. 160) o evrakın dosya envanterine (arşivine) resmi olarak işlendiğini ve mahkeme garantisi altına alındığını gösterir. Dizi listesi yargılama boyunca şu kritik işlevleri yerine getirir:
- Evrak Kayıplarını Önleme: Dosyadan bir evrak hukuka aykırı şekilde çekildiğinde veya kaybolduğunda, dizi listesine bakılarak bu durum anında tespit edilebilir.
- Kanun Yolu Denetimini Kolaylaştırma: Dosyayı inceleyecek olan Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) veya Yargıtay üyeleri, aradıkları bir ıslah dilekçesinin, delil listesinin veya harç makbuzunun dosyada var olup olmadığını ilk olarak dizi pusulasına bakarak kontrol ederler.
- Sıralı Kronolojik İnceleme: Dizi listesi, davanın açıldığı günden karar gününe kadar dosyanın safahatını gösteren bir harita sunar.
UYAP Sisteminde “Elektronik Dizi Listesi” (E-Dizi)
HMK 160 her ne kadar fiziksel dosyalar düşünülerek kaleme alınmış olsa da, günümüzde UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) mevzuatı gereğince her dosyanın bir “Elektronik Dizi Listesi” bulunmaktadır. Taraflar veya vekilleri UYAP portalı üzerinden elektronik imzalı evrak gönderdiklerinde, sistem bu evraklara otomatik bir dizi (sıra) numarası vererek E-Dizi listesine kaydeder. Fiziken (elden) sunulan belgeler ise zabıt kâtibi tarafından taranarak UYAP’a aktarılır ve elektronik dizi listesine manuel olarak işlenir.
Avukat Görüşü: “Dosya İncelerken İlk Bakılacak Yer Dizi Pusulasıdır”
Uygulamada, bazı yoğun mahkeme kalemlerinin günlük rutin içerisinde dizi listesini anlık olarak düzenlemediği, sadece dosya İstinaf’a veya Yargıtay’a gönderileceği zaman aceleyle geriye dönük toplu bir “dizi pusulası” hazırladığı görülmektedir. Bu durum davanın tarafları ve avukatlar için çeşitli problemleri de beraberinde getirir.
- İbraz Edilen Delillerin UYAP’ta Görünmemesi: Duruşma anında elden sunduğunuz bir fotoğraf, dekont veya sözleşme aslı, kâtip tarafından UYAP’a taranıp dizi listesine eklenmezse; İstinaf veya Yargıtay “davacı iddialarını ispatlayacak belge sunmamıştır” diyerek davanızı aleyhinize sonuçlandırabilir.
- Eksik Tebligat Parçaları: Karşı tarafa giden tebligat mazbataları (parçaları) dosyaya fiziken dönmesine rağmen UYAP dizi listesine taranmazsa, İstinaf mahkemesi “taraf teşkili sağlanmadığı” (tebligat yapılmadığı) gerekçesiyle kararı usulden bozabilir. Bu sebeple, özellikle karardan sonra dosya üst mahkemeye (kanun yoluna) gönderilmeden önce, taraf vekillerinin dosyayı UYAP’tan inceleyerek kendi sundukları kritik evrakların dizi listesinde yer alıp almadığını teyit etmeleri mesleki bir zorunluluktur.
Yargıtay İçtihatları ve İlke Kararları
Yargıtay, evrak denetimini yapabilmesi için dosya düzeninin (HMK 160) sağlanmasını mutlak bir ön şart olarak görmektedir:
İlke Kararı: Dizi Pusulası Eksikliği Nedeniyle “Geri Çevirme” Kararı Verilmesi
İçtihat Durumu: Yargıtay Hukuk ve Ceza Dairelerinin yerleşik içtihatlarına göre; yerel mahkeme veya BAM dosyalarının Yargıtay’a temyiz incelemesine gönderilirken evrakların sıraya konulmaması ve bir “dizi pusulasına (listesine) bağlanmadan” torba halinde, gelişigüzel ve dağınık gönderilmesi kabul edilemez bir usul eksikliğidir. Yargıtay, kanun yolu denetimini sağlıklı yapabilmek için dosya içindeki tüm evrakların numaralandırılmış bir dökümüne ihtiyaç duyar. Eğer mahkeme kalemi HMK 160’a aykırı davranarak dosyayı dizi listesiz veya okunaksız/eksik dizi listesiyle gönderirse, Yargıtay uyuşmazlığın esasına (temyiz incelemesine) girmeden derhal “Dosyanın, dizi pusulası eksikliğinin tamamlanması için mahalline (yerel mahkemeye) GERİ ÇEVRİLMESİNE” karar verir. Dosyanın geri çevrilmesi, temyiz sürecinin usuli sebeplerle aylarca uzamasına (gecikmesine) neden olur.
HMK Madde 160 (Dizi Listesi) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Dosya dizi listesi (pusulası) tutmak kimin hukuki görevidir?
HMK 160/1 uyarınca bu görev doğrudan ve münhasıran zabıt kâtibine aittir. Hâkim evrakı havale eder (kabul eder), kâtip ise evrakı dosyanın içine takarak tarih ve numarasıyla dizi listesine kaydetmekle yükümlüdür.
Dizi pusulası olmadan Yargıtay’a gönderilen dosya incelenir mi?
Kural olarak incelenmez. Yargıtay daireleri, temyiz incelemesini sağlıklı ve eksiksiz yapabilmek için dosyanın HMK 160’a uygun şekilde dizi listesine bağlanmış olmasını şart koşar. Aksi takdirde evrak eksikliği olup olmadığını bilemeyeceğinden, dosyayı incelenmeksizin dizi pusulası yapılmak üzere ilk derece mahkemesine geri gönderir (Geri Çevirme Kararı).
UYAP üzerinden e-imza ile gönderdiğim dilekçeler dizi listesine otomatik mi girer?
Evet. Elektronik ortamda e-imza ile UYAP portalları (Avukat/Vatandaş) üzerinden gönderdiğiniz dilekçe ve deliller, sistem tarafından otomatik olarak “Elektronik Dizi Listesi”ne (E-Dizi) anında kaydedilir ve bir sıra numarası alarak dosya muhteviyatına dâhil olur.
Dosyadan bir evrak aslı çıkarılarak tarafa iade edilirse bu durum listeye yazılmalı mıdır?
Kesinlikle yazılmalıdır. HMK 160 açıkça “Dosyaya ibraz edilen veya çıkarılan belgeler derhâl bu listeye kaydedilir” hükmünü amirdir. Örneğin bir bononun aslı tahsil edildiğinde veya iptal edilerek tarafına iade edildiğinde, kâtip bu iade işlemini dizi listesine şerh düşmek zorundadır.
Mahkeme kalemindeki fiziki dosya listesi ile UYAP elektronik dizi listesi uyuşmazsa ne olur?
Yargıtay içtihatlarına ve Adalet Bakanlığı yönetmeliklerine göre kural olarak fiziki dosya asıldır ancak UYAP sistemindeki elektronik kayıtlar da resmi belge hükmündedir (HMK 445). Bir uyuşmazlık halinde (örneğin fiziki dosyada olup UYAP’ta taranmamış bir evrak varsa), her iki durum mahkeme hâkimi tarafından bir tutanakla tespit edilerek, evrak UYAP’a taranmak suretiyle listeler birbirine uyumlu hale getirilmelidir.
Avukatlar dava dosyasını incelerken neden önce dizi listesine bakmalıdır?
Dosyayı (özellikle karar sonrası) incelemeye dizi pusulasından başlamak, olası hak kayıplarını önlemenin ilk şartıdır. Kendi sunduğunuz kritik bir bilirkişi itiraz dilekçesinin, delil makbuzunun veya cevap dilekçesinin dizi listesinde yer almaması, hâkimin karar verirken o evrakı hiç görmemiş olma ihtimalini doğurur. Bu eksiklik fark edildiğinde derhal mahkemeye bildirilerek evrakın sisteme işlenmesi sağlanmalıdır.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.