Mahkemenin Çalışma Zamanı ve Mesai Dışı İşlemler (HMK Madde 148)
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 148. maddesi, adaletin fiziksel mekanlarda tecelli ettiği “resmî çalışma gün ve saatlerini” düzenler. Kural olarak mahkemeler, devletin belirlediği mesai günleri ve saatleri içinde (genellikle hafta içi 08:30 – 17:00) görev yapar. Ancak adalet, mesai bitimiyle askıya alınabilecek bir mekanizma değildir. Kanun koyucu, gecikmesinde zarar olan hallerde, keşiflerde veya o günkü duruşma listesi bitmediğinde mahkemelerin mesai saatleri dışında veya hafta sonu resmi tatillerde de çalışabileceğini hüküm altına almıştır. Günümüzde bu maddenin en önemli pratik yansıması ise UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) ile ilgilidir. Fiziksel adliye binası saat 17:00’de kapansa da, elektronik adliye (UYAP) 7/24 açıktır ve avukatların gün sonuna (saat 23:59’a) kadar yaptığı işlemler süresinde yapılmış sayılır.
HMK Madde 148: Kanun Metni
MADDE 148- (1) Mahkemeler, resmî çalışma gün ve saatlerinde görev yaparlar. Ancak, zorunluluk veya gecikmesinde zarar olan hâllerde, keşif, delillerin tespiti ve günlük duruşma listesinde yazılı işler gibi işlemlerin, resmî tatil günlerinde veya çalışma saatlerinin dışında da yapılmasına karar verilebilir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Maddeyle, mahkeme işlemlerinin hangi gün ve saatlerde yapılabileceği düzenlenmiştir. Buna göre, esas itibarıyla işlemler resmî çalışma gün ve saatlerinde yapılmakla birlikte; zorunluluk veya gecikmesinde zarar ihtimali bulunan hâllerde, günlük duruşma listesinde yazılı işler ile keşif ve delillerin tespiti gibi işlemlerin, bu gün ve saatlerin dışında da yapılmasına ihtiyaç duyulabilmektedir. Kamu düzeni ve davaların gecikmesine sebep olunmaması açısından bu düzenlemeye yer verilmiştir.
Hukuki İncelemeler
Mahkemelerin Mesai Dışında veya Tatillerde Çalışabileceği İstisnai Haller
HMK 148, hakimin veya kalem personelinin keyfi olarak mesai dışında çalışmasını değil, “zorunluluk” veya “gecikmesinde zarar olan haller” bulunmasını şart koşar. Uygulamada en sık karşılaşılan mesai dışı adli işlemler şunlardır:
- Günlük Duruşma Listesinin Sarkması: Bir hakimin o günkü duruşma listesinde 50 dosya varsa ve saat 17:00 olduğunda henüz 40. dosyadaysa, hakim duruşmaları kesip gidemez. Listedeki işler bitene kadar (gerekirse gece yarısına kadar) mesai dışında duruşma yapmaya yetkilidir ve bu duruşmada verilen kararlar tamamen geçerlidir.
- Keşif İşlemleri: Özellikle tarım arazilerindeki tespitler, fabrikalardaki işleyişi aksatmamak için veya mesafe uzaklığı nedeniyle keşif işlemleri hafta sonu (resmi tatil) yapılabilir.
- Delil Tespiti ve İhtiyati Tedbir: Yok olma tehlikesi bulunan bir delilin tespiti (örneğin yıkılmak üzere olan bir duvarın durumu veya kaçırılmak üzere olan bir malın tespiti) mesai saatleri beklenmeksizin gece veya tatil günlerinde icra edilebilir.
HMK 148 Karşısında Fiziksel Adliye ile UYAP (Elektronik Adliye) Kıyaslaması Tablosu
| İşlem Türü | Fiziksel Adliye (Kalem) Uygulaması | UYAP (Elektronik) Uygulaması |
|---|---|---|
| Dilekçe Sunma (Sürenin Son Günü) | Mesai bitimine kadar (Genellikle 17:00). Sonra kalem kapanır. | Sürenin son günü saat 23:59:59’a kadar gönderilebilir. |
| Harç / Masraf Yatırma | Veznelerin açık olduğu saatlerde yapılabilir (16:30’a kadar). | UYAP üzerinden kredi kartı/banka ile 7/24, saat 23:30’a kadar yatırılabilir. |
| E-Tebligat Okunma Süresi | Fiziki tebligat mesai saatleri içinde postacıyla gelir. | E-Tebligat 7/24 sisteme düşer, açılmasa bile 5. günün sonunda (saat 23:59’da) tebliğ edilmiş sayılır. |
Avukat Görüşü: Saat 17:00 Paniğine Gerek Yok (UYAP Hayat Kurtarır)
Avukatlık mesleğinde “süre tutmak” ve “süre kaçırmak” mesleki sorumluluğun en hassas noktasıdır. HMK 148 her ne kadar mahkemelerin resmi çalışma saatlerinde görev yapacağını söylese de, UYAP sisteminin devreye girmesiyle birlikte süreler “mesai bitiminde” değil, “günün sonunda (00:00)” bitmektedir. Süreli bir dilekçenizi (Cevap dilekçesi, İstinaf dilekçesi vb.) adliye kalemi saat 17:00’de kapandığı için fiziken verememiş olsanız bile, aynı gün saat 23:59’a kadar e-imzanız ile UYAP Avukat Portal üzerinden göndermeniz halinde dilekçeniz yasal süresi içinde verilmiş sayılır. Ancak teknik arızalara (internet kopması, e-imza hatası) karşı dilekçelerinizi son dakikaya bırakmamanız önemle tavsiye edilir.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2019/631, Karar: 2022/987
ÖZET: HMK ve İİK sisteminde “çalışma saati” ile UYAP sistemindeki “gün sonu” kavramı farklıdır. Yedi gün yirmi dört saat esasına göre çalışan UYAP üzerinden yapılan işlemlerde süre, mahkemenin fiziki mesaisinin bittiği saat 17:00’de değil, saat 00:00’da (23:59’da) sona erer.
Kararın Esası: Bir ihalenin feshi davasında, elektronik ortamda ihale teklif verme sürelerinin tartışıldığı bir uyuşmazlık Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun önüne gelmiştir. Tartışmanın özü, adli işlemlerin ve elektronik işlemlerin ne zaman ve hangi saatte sona ereceğiyle ilgilidir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun Kararı: HGK kararında “çalışma saatleri” ile elektronik ortam kavramını çok net bir biçimde ayırmıştır: “İcra ve İflas Kanunu Yönetmeliğinin 16. maddesi uyarınca taraf veya vekilleri tarafından elektronik ortamda yapılan işlemlerde süre gün sonunda biter. Elektronik ortamda yapılacak işlemlerin, ertesi güne sarkmaması açısından saat 00:00’a kadar tamamlanması zorunludur. ‘Tatil saati veya çalışma saati’ kavramından farklı olarak yedi gün yirmi dört saat esasına göre çalışan UYAP sisteminin kullanılması hâlinde “gün sonu” kavramı ile sürenin gün sonunda biteceği kabul edilmiştir. Bu nedenle gün sonu saat 00.00 olup, elektronik ortamda gün sonuna kadar teklif verilebilir/işlem yapılabilir.”
Pratik Çıkarım: Mahkeme kalemlerinin veya icra dairelerinin kapılarını saat 17:00’de kilitlemesi, sizin kanuni hakkınızı kullanmanızı engellemez. Avukat veya taraf olarak fiziki mesai saatinin bitiminden sonra, ancak o günün gece yarısına (23:59) kadar UYAP üzerinden yapacağınız her türlü hukuki işlem (harç yatırma(23:30), dilekçe sunma, e-satışa katılma vb.) hukuken geçerli ve süresindedir.
HMK Madde 148 (Mahkemenin Çalışma Zamanı) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Mahkemenin resmi çalışma saatleri nedir?
Mahkemeler kural olarak devlet dairelerinin tabi olduğu resmi mesai gün ve saatlerinde çalışırlar. Bu süre genellikle hafta içi pazartesi ile cuma günleri arası, sabah 08:30 ile akşam 17:00 arasındadır. Hafta sonları ve resmi bayram/tatil günlerinde kural olarak mahkemeler çalışmaz.
Duruşmam saat 17:00’ye kadar yapılamazsa ertelenir mi?
Hayır, kural olarak ertelenmez. HMK 148 uyarınca, o günkü günlük duruşma listesinde adınız yazılıysa, mahkeme hakimi listedeki işleri bitirmek için mesai saati sonrasına kalsa dahi (örneğin saat 18:30’da) sizin duruşmanızı yapmakla yetkili ve görevlidir.
Hafta sonu veya resmi tatilde adli işlem (keşif) yapılabilir mi?
Kural olarak yapılamaz ancak HMK 148’de sayılan istisnalar varsa yapılabilir. Gecikmesinde zarar olan haller (örneğin delil tespiti) veya hafta içi yapılması imkânsız olan / aksaklık yaratacak keşif işlemleri hâkimin vereceği özel kararla hafta sonu veya resmi tatil günlerinde de yapılabilir.
UYAP üzerinden son gün dilekçe gönderme saati kaça kadardır?
UYAP sistemi fiziki adliye gibi saat 17:00’de kapanmaz. Sürenizin son günü olan tarihte, gece saat 23:59:59’a kadar (günün sonuna kadar) UYAP üzerinden göndereceğiniz dilekçeler ve yatıracağınız harçlar kanuni süresi içerisinde yapılmış kabul edilir.
Nöbetçi mahkemeler HMK 148’e tabi midir?
Nöbetçi mahkemeler (özellikle Sulh Ceza Hakimlikleri veya nöbetçi Savcılıklar), doğası gereği acil ve gecikmesinde zarar olan (tutuklama, arama, el koyma gibi) işlemlere baktıkları için hafta sonları ve resmi tatillerde de çalışırlar. Hukuk mahkemelerinde ise “nöbetçi mahkeme” uygulaması daha çok acil ihtiyati tedbir ve delil tespiti talepleri için devreye girer.
Mesai bittikten sonra mahkeme kaleminden fiziki dosya inceleyebilir miyim?
Hayır. HMK 148 uyarınca mesai bittiğinde kalem personelinin çalışması sona erer ve fiziksel dosya inceleme veya fiziki evrak teslim alma işlemi yapılamaz. Ancak avukatlar ve vatandaşlar, tarafı oldukları dosyaları UYAP Vatandaş/Avukat portalları üzerinden 7 gün 24 saat inceleyebilirler.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.