Tahkikat ve Sözlü Yargılama İçin Tarafların Duruşmaya Daveti (HMK Madde 147)
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 147. maddesi, ön inceleme aşaması tamamlandıktan sonra davanın esasına girileceği “tahkikat” ve “sözlü yargılama” aşamalarına tarafların nasıl çağrılacağını düzenler. Bu madde salt bir davet usulü değil, aynı zamanda çok ağır hukuki sonuçları olan bir “ihtar” (uyarı) mekanizmasıdır. Mahkemenin göndereceği davetiyede (tebligatta), tarafın mazeretsiz olarak duruşmaya gelmemesi halinde yokluğunda işlem yapılacağı, tahkikat bittiğinde hemen sözlü yargılamaya geçileceği ve itiraz hakkını kaybedeceği açıkça (meşruhatlı olarak) yazmalıdır. Eğer bu ihtaratlar tebligat zarfına kanuna uygun şekilde yazılmazsa, o kişiye usulüne uygun bir tebligat yapılmış sayılmaz ve yokluğunda davanın düşürülmesine (HMK 150) karar verilemez.
HMK Madde 147: Kanun Metni
MADDE 147- (1) Taraflar, ön inceleme aşamasının tamamlanmasından sonra tahkikat ve sözlü yargılama için duruşmaya davet edilir.
(2) Taraflara gönderilecek davetiyede, belirlenen gün ve saatte geçerli bir özrü olmadan mahkemede hazır bulunmadıkları takdirde, duruşmaya yokluklarında devam edileceği ve yapılan işlemlere itiraz edemeyecekleri, tahkikatın sona erdiği duruşmada sözlü yargılamaya geçileceği, sözlü yargılama için duruşmanın ertelenmesi hâlinde taraflara ayrıca davetiye gönderilmeyeceği ve 150 nci madde hükmü saklı kalmak kaydıyla, yokluklarında hüküm verileceği bildirilir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Bu madde 1086 sayılı Kanunun 213 üncü maddesini karşılamaktadır. Tasarıda, dava, cevap, cevaba cevap ve davalının ikinci cevap dilekçesi verilince veya ilgili süreler geçince, tarafların ön inceleme için davet edileceği ve yapılacak işlemler gösterilmiştir. O işlemler tamamlanmadan başka bir işlem yapılamaz. Bu yönün sağlanması amacıyla maddenin birinci fıkrası 1086 sayılı Kanunda yer alan düzenlemeden farklı bir biçimde düzenlenmiş; tarafların bundan sonraki tüm duruşmayı kapsar şekilde, oturumlara çağırılma şekli belirlenmiştir. Diğer unsurlar yönünden 1086 sayılı Kanunun 213 üncü maddesi hükümlerinden bir ayrılma söz konusu değildir. Ancak, maddenin ikinci fıkra hükmü, mutlaka davetiye ile taraflara bildirilmelidir. Çünkü ihtara rağmen gelmeyen taraf, müeyyideye muhatap olacaktır.
Adalet Komisyonu Değişiklik Gerekçesi
Tasarının 152 nci maddesinin ikinci fıkrasında geçen “günde” ibaresi, duruşma zamanındaki belirsizliğin giderilerek zaman diliminin netleştirilmesi amacıyla “gün ve saatte” şeklinde değiştirilmiştir. 76 ncı maddenin müzakeresi sırasında zorunlu avukatlıkla ilgili verilen değişiklik önergesinin reddedilmiş olması sebebiyle, bu önergeyle paralellik arzeden 152 nci maddenin müzakeresi sırasında verilen değişiklik önergesi Komisyonumuzca işleme alınmamış ve madde teselsül nedeniyle 153 üncü madde olarak kabul edilmiştir.
Hukuki İncelemeler
HMK 147 Uyarınca Duruşma Davetiyesinde (Tebligat Zarfında) Bulunması Zorunlu İhtaratlar
Kanun, tahkikat duruşmasına çağrılan tarafa, gelmemesi halinde başına neler geleceğini önceden ve açıkça bildirme zorunluluğu getirmiştir. HMK 147/2 gereği tebligat zarfının üzerine şu ihtarların tek tek yazılması şarttır:
- Belirlenen gün ve saatte geçerli bir özrü (mazereti) olmadan mahkemede hazır bulunmazsa, duruşmaya yokluğunda devam edileceği.
- Yokluğunda yapılan usulü işlemlere itiraz edemeyeceği.
- Tahkikatın sona erdiği duruşmada (aynı celsede) kesintisiz olarak sözlü yargılamaya geçileceği.
- Sözlü yargılama için duruşma başka bir güne ertelenirse, tarafa bunun için ayrıca yeni bir davetiye (tebligat) gönderilmeyeceği.
- HMK 150 (Dosyanın işlemden kaldırılması) hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yokluğunda esas hakkında hüküm verileceği.
7251 Sayılı Kanun Değişikliğinin (2020) Önemi: Tahkikat ve Sözlü Yargılamanın Birleşmesi
2020 yılında yürürlüğe giren 7251 Sayılı Kanun ile HMK 147’de çok kritik bir hızlandırma yapılmıştır. Eskiden mahkemeler tahkikat bittiğinde “sözlü yargılama aşamasına geçilmesi için” taraflara duruşma gününü bildirir yeni bir tebligat çıkarır ve bu da aylar süren gecikmelere yol açardı. Yeni düzenleme ile taraflar “tahkikat VE sözlü yargılama” için baştan uyarılmaktadır. Yani mahkeme aynı celsede “tahkikatı bitirdim, şimdi sözlü yargılamaya geçiyorum, son sözünüz nedir?” deyip davayı tek celsede karara bağlayabilir.
HMK 147 Davetiyesinin Gönderilmesi ve Davanın Açılmamış Sayılması (HMK 150) İlişkisi Tablosu
| Davetiye Durumu | Tarafın Davranışı | Mahkemenin Vereceği Karar (Sonuç) |
|---|---|---|
| İhtaratlı davetiye usulüne uygun tebliğ edildi | İki taraf da mazeretsiz olarak duruşmaya gelmedi. | HMK 150 uyarınca Dosyanın İşlemden Kaldırılmasına karar verilir. |
| Davetiye gönderildi ama HMK 147 ihtarları eksik/yazılmamış | İki taraf da duruşmaya gelmedi. | Usulsüz tebligat sayılır. Dosya işlemden KALDIRILAMAZ, yeni usulüne uygun tebligat çıkarılmalıdır. |
| İhtaratlı davetiye usulüne uygun tebliğ edildi | Davacı gelmedi, davalı geldi ve “davayı takip etmiyorum” dedi. | HMK 150 uyarınca Dosyanın İşlemden Kaldırılmasına karar verilir. |
| İhtaratlı davetiye usulüne uygun tebliğ edildi | Davalı gelmedi, davacı geldi ve davaya devam etti. | Davalının yokluğunda işlemlere devam edilir, davalı yokluğunda yapılanlara itiraz edemez. |
Avukat Görüşü: Tebligat Zarfını Asla Çöpe Atmayın!
Tarafların yaptığı en büyük hatalardan biri, mahkemeden gelen tebligatın sadece içindeki evraka odaklanıp, dış zarfını (tebligat parçasını) çöpe atmasıdır. Oysa HMK 147 ihtaratlarının eksik veya hatalı yazılıp yazılmadığı, UYAP’taki elektronik tebligat mazbatalarında veya fiziki tebligat parçalarının üzerinde yazar. Eğer mahkeme sizin yokluğunuzda aleyhinize bir işlem yapmış veya HMK 150 gereği davanızı işlemden kaldırmışsa, ilk yapmanız gereken şey size gönderilen davetiyede “HMK 147 ihtarının kanuna uygun yazılıp yazılmadığını” kontrol etmektir. İhtarat eksikse, mahkemenin yokluğunuzda verdiği karar açıkça usule aykırıdır ve Yargıtay’dan kesin olarak bozulacaktır.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi Esas: 2022/711, Karar: 2022/8514
ÖZET: Taraflara gönderilen duruşma davetiyesinde (tebligat zarfında) HMK 147. maddedeki zorunlu ihtaratların yazılı olmaması halinde, duruşmaya katılmayan tarafın mazeretsiz gelmediği kabul edilemez ve HMK 150 gereği dosya işlemden kaldırılarak davanın açılmamış sayılmasına karar verilemez.
Kararın Esası: Bir vekalet ücreti alacağı davasında, yargılama sürerken davacı asile vasi atanmış ve avukatının vekalet görevi sona ermiştir. Mahkeme, yeni durumu bildirmek ve yeni duruşma gününü haber vermek üzere davacı vasisine bir tebligat çıkarmış, ancak bu tebligat zarfının üzerine HMK 147. maddede yer alan (gelmediğiniz takdirde yokluğunuzda devam olunacağı, dosyanın işlemden kaldırılacağı vb.) ihtaratları yazmamıştır. Duruşma günü geldiğinde taraf vekilleri ve asiller mazeretsiz olarak duruşmaya katılmamış; yerel mahkeme de kimse gelmediği için HMK 150 gereğince dosyanın önce işlemden kaldırılmasına, süre sonunda da “Davanın Açılmamış Sayılmasına” karar vermiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin Kararı: Yargıtay, yerel mahkemenin bu kararını bozmuştur. Gerekçesinde aynen şu ifadelere yer vermiştir: “Dosyanın işlemden kaldırılabilmesi için tarafların duruşmaya usulüne uygun şekilde davet edilmiş olmalarına rağmen gelmemeleri gerekir. Tebligat zarflarının incelenmesinde, HMK’nin 147. maddesinde yazılı hususların tebliğ zarfına şerh edilmediği anlaşılmıştır. Duruşma gününün bu şekilde bildirilmesi usulsüz olup, davacı tarafın duruşmaya usulüne uygun şekilde davet edildiği halde gelmemesi koşulunun somut olayda gerçekleşmediği anlaşılmaktadır. Dosyanın işlemden kaldırılmasının mümkün bulunmadığı gözetilmeden yazılı şekilde davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.”
Pratik Çıkarım: Bir davanın HMK 150 uyarınca takipsizlikten düşmesi (işlemden kaldırılması) için sadece tebligatın tarafa ulaşmış olması yetmez. Tebligat evrakında HMK 147 uyarınca “mazeretsiz gelmezsen dosyan düşer/yokluğunda karar verilir” ihtarının kelimesi kelimesine yazılmış olması zorunludur. Mahkeme kaleminin yaptığı eksik bir ihtarat işlemi, yıllar süren bir davanın düşmesini engelleyen cankurtaranınız olabilir.
HMK Madde 147 (Tahkikat Duruşmasına Davet) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Tahkikat duruşması ile ön inceleme duruşması davetiyeleri aynı mıdır?
Hayır, tamamen farklıdır. Ön inceleme duruşması davetiyesinde taraflara “sulhe ve arabuluculuğa davet ile delilleri sunmaları” ihtarı yapılır (HMK 139). Tahkikat duruşması davetiyesinde ise (HMK 147), işin esasına girileceği için “gelinmezse yoklukta işlem yapılacağı, itiraz hakkının kaybedileceği ve aynı celsede sözlü yargılamaya geçilebileceği” ihtar edilir.
Mazeret bildirmeden HMK 147 davetiyesine rağmen duruşmaya gitmezsem ne olur?
İki durum söz konusudur. Karşı taraf da duruşmaya gelmezse dosyanız işlemden kaldırılır (HMK 150). Karşı taraf gelir ve davaya devam etmek isterse, duruşma sizin yokluğunuzda devam eder. Yokluğunuzda yapılan hiçbir işleme (örneğin tanık dinlenmesine, beyanlara) itiraz edemezsiniz ve hak kaybına uğrarsınız.
Tahkikat duruşmasında sözlü yargılamaya geçilebilir mi?
Evet, 2020 yılında yapılan HMK değişikliği ile bu mümkündür. Tahkikatın (delil toplama ve inceleme aşamasının) bittiği celsede hakim hemen “Sözlü yargılamaya geçiyorum” diyebilir ve sizden davanın esasına ilişkin son sözünüzü isteyebilir. HMK 147 davetiyesinde bu durum zaten önceden ihtar edilmiş kabul edilir.
Sözlü yargılama için mahkeme duruşmayı ertelerse bana yeni bir tebligat gelir mi?
Hayır. HMK 147/2’de açıkça belirtildiği üzere, tahkikatın bittiği duruşmada sözlü yargılama için duruşma ileri bir tarihe ertelenirse, taraflara bunun için tekrar yeni bir davetiye gönderilmez. O duruşmada bulunanlar zaten tarihi öğrenmiş olur, gelmeyenler ise ihtar edildikleri için yeni tebligat bekleyemezler.
E-Tebligat (UETS) ile gelen davetiyelerde HMK 147 ihtarları nerede yazar?
Elektronik tebligatlarda, mahkemenin size gönderdiği evrakın (tensip zaptı veya duruşma tutanağı) kendi metni içinde bu ihtarların açık ve kalın harflerle yazılmış olması gerekir. Sisteme düşen PDF evrakını açtığınızda bu ihtar metnini göremiyorsanız, usulüne uygun bir HMK 147 daveti almamışsınız demektir.
Davetiyede HMK 147 ihtaratı yazmıyorsa ne yapmalıyım?
Eğer davetiye elinize ulaştıysa ve ihtarlar eksikse, duruşmaya katılmanız en güvenli yoldur. Ancak siz duruşmaya katılamadıysanız ve mahkeme “mazeretsiz gelmediğiniz için” yokluğunuzda davanızı düşürmüş (işlemden kaldırmış) ise, bu eksik ihtaratı öne sürerek İstinaf/Temyiz yolunda kararı kesin olarak bozdurabilirsiniz.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.