Karşı Davada Uygulanacak Hükümler ve Müstakil Dava Niteliği (HMK Madde 135)
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 135. maddesi, karşı dava düzenlemelerinin (HMK 132-135) son hükmüdür ve bir “yollama maddesi” niteliği taşır. Madde, karşı davanın müstakil (bağımsız) bir dava olduğunu teyit ederek, HMK’nın dava ile ilgili tüm hükümlerinin — aksine özel bir düzenleme bulunmadıkça — karşı dava hakkında da uygulanacağını açıkça ortaya koyar. Bu düzenleme, HMK 132’deki şartlar, HMK 133’teki süre kuralları ve HMK 134’teki bağımsızlık ilkesiyle birlikte okunduğunda, kanun koyucunun karşı davayı asıl davadan bağımsız, kendi kurallarına tabi ve tam korunan bir hak arama yolu olarak inşa ettiğini gösterir.
HMK Madde 135: Kanun Metni
MADDE 135- (1) Bu Kanunun dava ile ilgili hükümleri, aksine özel düzenleme bulunmayan hâllerde, karşı dava hakkında da uygulanır.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Maddede yer alan düzenlemeyle, karşı dava da müstakil bir dava olduğu için, özel düzenleme bulunan hâller dışında, dava ile ilgili ilke ve kuralların karşı dava bakımından da işlerlik kazanacağı hususu açıkça hükme bağlanmıştır. Bu çerçevede, karşı davada ayrı harç alınacak; dava şartları asıl davadan bağımsız olarak araştırılacak ve verilecek olan kararın hüküm fıkrasında da, karşı dava ile ilgili talebe mahkemenin nasıl cevap vereceği hususuna açıkça işaret edilecektir.
Hukuki İncelemeler
Maddenin İşlevi: “Aksine Özel Düzenleme” Kaydı
HMK 135, bir “genel yollama” maddesidir. Temel kuralı şudur: HMK’daki dava ile ilgili her hüküm, karşı dava için de geçerlidir. Ancak bu kuralın istisnası, “aksine özel düzenleme bulunması” halidir. HMK 132-134’te yer alan karşı davaya özgü kurallar (şartlar, süre, bağımsızlık) bu özel düzenlemelerin başlıcalarıdır.
Bu yapının anlamı şudur: Kanun koyucu, karşı dava için ayrı bir usul kuralları manzumesi yazmak yerine, asıl dava için öngörülen tüm kuralları karşı davaya da uygulanabilir kılmış; yalnızca karşı davaya özgü farklılıkları ayrıca düzenlemiştir.
Karşı Davada Uygulanan Başlıca Hükümler
HMK 135 kapsamında, karşı davada uygulanan başlıca dava hükümleri şöyledir:
1. Dava Dilekçesi Unsurları (HMK 119): Karşı dava dilekçesi, HMK 119’daki tüm unsurları taşımak zorundadır: mahkeme adı, taraf bilgileri, vakıaların açık özetleri, deliller, hukuki sebepler, talep sonucu ve imza. Eksiklik halinde HMK 119/2’deki tamamlatma mekanizması karşı dava dilekçesi için de uygulanır.
2. Harç Yükümlülüğü: Karşı dava için ayrı harç yatırılması zorunludur. Gerekçede bu husus açıkça belirtilmiştir. Harç miktarı, karşı davadaki talep sonucuna göre hesaplanır (nispi veya maktu).
3. Dava Şartları (HMK 114-115): Dava şartları, karşı dava bakımından asıl davadan bağımsız olarak araştırılır. Karşı davada görev, yetki, hukuki yarar, taraf ehliyeti ve dava ehliyeti gibi dava şartlarının ayrıca mevcut olması gerekir.
4. Ön İnceleme (HMK 137-142): Ön inceleme aşaması karşı dava için de geçerlidir. Karşı davanın dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra, ön inceleme duruşmasında hem asıl dava hem de karşı dava birlikte ele alınır.
5. İspat Kuralları (HMK 187-242): İspat yükü, delil bildirme, delillerin toplanması ve değerlendirilmesi kuralları karşı dava bakımından da ayrıca uygulanır.
6. Hüküm Kurma (HMK 294-297): Mahkeme, asıl dava ve karşı dava hakkında ayrı ayrı hüküm kurmak zorundadır. Kararın hüküm fıkrasında her iki dava hakkındaki sonucun açıkça belirtilmesi gerekir. Gerekçede de bu husus vurgulanmıştır.
7. Kanun Yolları (HMK 341 vd.): Asıl dava ve karşı dava hakkındaki kararlar, ayrı ayrı kanun yollarına (istinaf, temyiz) götürülebilir. Taraflardan biri yalnızca karşı dava hakkındaki kararı temyiz edebilir.
Avukat Görüşü: “Aksine Özel Düzenleme” Örnekleri
HMK 135’teki “aksine özel düzenleme” kaydının en önemli örnekleri şunlardır:
- Karşı dava şartları (HMK 132): Asıl dava açmak için aranan genel dava şartlarının yanı sıra, karşı davaya özgü ek şartlar (bağlantı, takas/mahsup ilişkisi) aranır. Bu, asıl davada bulunmayan özel bir koşuldur.
- Süre sınırlaması (HMK 133): Asıl dava için böyle bir süre sınırlaması yoktur (zamanaşımı hariç); karşı dava ise yalnızca cevap süresi içinde açılabilir.
- Karşı davaya karşı dava yasağı (HMK 132/3): Asıl davaya karşı dava açılabilirken, karşı davaya karşı yeniden dava açılamaz. Bu tek yönlü bir sınırlamadır.
- Asıl davanın sona ermesi (HMK 134): Karşı dava bağımsızlığına ilişkin özel düzenleme, genel dava kurallarından ayrılan bir niteliktedir.
Bu özel düzenlemeler dışında kalan tüm HMK hükümleri — dilekçe unsurlarından ispat kurallarına, ön incelemeden hüküm kurma zorunluluğuna, kanun yollarından yargılama giderlerine kadar — karşı dava için de aynen geçerlidir.
HMK 132-135 Karşı Dava Sistematik Bütünlüğü
HMK 132-135 maddeleri, karşı dava kurumunun dört temel boyutunu düzenler:
| Madde | Konu | İşlev |
|---|---|---|
| HMK 132 | Karşı dava açılabilmesinin şartları | Bağlantı/takas gereksinimi, karşı davaya karşı dava yasağı |
| HMK 133 | Karşı davanın açılması ve süresi | Cevap dilekçesiyle veya cevap süresi içinde açılma |
| HMK 134 | Asıl davanın sona ermesi | Karşı davanın bağımsız devam etmesi |
| HMK 135 | Uygulanacak hükümler | Tüm dava hükümlerinin karşı davaya uygulanması |
Bu dört madde birlikte okunduğunda, kanun koyucunun karşı davayı: (1) belirli şartlara bağlı, (2) süreli, (3) asıl davadan bağımsız ve (4) tam korunan müstakil bir dava olarak tasarladığı ortaya çıkmaktadır.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi Esas: 2016/6501, Karar: 2016/5473 (Asıl Dava Sona Erse Bile Karşı Dava Hakkında Karar Verilmesi Zorunluluğu)
ÖZET: Trafik kazasından kaynaklanan tazminat davasında asıl dava reddedilmesine rağmen karşı dava hakkında hiçbir karar verilmemesinin bozma sebebi sayıldığına dair emsal karar.
Kararın Esası: Davacı, seyir halindeyken İstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne ait polis aracının ters yöne girerek aracına çarpması sonucu yaralanmış ve maddi-manevi tazminat davası açmıştır. Davalı polis memuru, süresi içinde cevap dilekçesinde karşı dava açarak kendisi de tazminat talep etmiştir.
Yerel mahkeme, asıl dava bakımından:
- Davalı polis memuru hakkında “husumet” nedeniyle red kararı,
- Davalı Emniyet Müdürlüğü hakkında “idari yargının görev alanında kalması” sebebiyle dava şartı yokluğundan red kararı vermiş; ancak karşı dava hakkında olumlu veya olumsuz hiçbir karar vermemiştir.
Yargıtay 17. HD oy birliğiyle:
- HMK 134/1 uyarınca asıl davanın sona ermesinin karşı davanın görülüp karara bağlanmasını engellemediğini,
- Karşı davanın bağımsız bir dava olduğunu,
- Karşı dava hakkında karar verilmemesinin başlı başına bozma sebebi olduğunu tespit ederek kararı bozmuştur.
Ayrıca, kabule göre de KTK 106 ve 110. maddeleri uyarınca kamu araçlarının verdiği zararlardan doğan sorumluluk davalarının adli yargıda görülmesi gerektiğini belirterek, Emniyet Müdürlüğü yönünden verilen görevsizlik kararının da hatalı olduğunu ortaya koymuştur.
HMK Madde 135 (Uygulanacak Hükümler) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Karşı dava için ayrı harç yatırılması gerekir mi?
Evet. HMK 135 ve madde gerekçesi uyarınca, karşı dava müstakil bir dava olduğundan ayrı harç yatırılması zorunludur. Harç miktarı, karşı davadaki talep sonucuna göre hesaplanır. Karşı dava harcının yatırılmaması, karşı davanın dava şartı yokluğundan reddine yol açabilir.
Karşı davada dava şartları ayrıca mı araştırılır?
Evet. Gerekçede de belirtildiği üzere, dava şartları asıl davadan bağımsız olarak araştırılır. Örneğin, asıl davada görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi ise de karşı dava konusu itibariyle iş mahkemesinin görevine giriyorsa, karşı dava bakımından görevsizlik kararı verilebilir.
Mahkeme karşı dava hakkında ayrı hüküm kurmak zorunda mıdır?
Evet. HMK 135 ve HMK 297 (kararın kapsamı) birlikte uygulandığında, mahkemenin hüküm fıkrasında karşı dava ile ilgili talebe nasıl cevap verdiğini açıkça belirtmesi zorunludur. Karşı dava hakkında hiçbir karar verilmemesi, Yargıtay’ca istikrarlı biçimde bozma sebebi yapılmaktadır.
Karşı davada hangi kurallar farklı uygulanır?
Karşı davaya özgü “aksine özel düzenlemeler” HMK 132-134’te yer almaktadır: açılma şartları (bağlantı/takas zorunluluğu), süre sınırlaması (cevap süresi), asıl davadan bağımsızlık ve karşı davaya karşı dava yasağı. Bu kurallar dışında kalan tüm HMK hükümleri karşı davaya da aynen uygulanır.
HMK 135, karşı dava için özel bir kanun yolu mu öngörüyor?
Hayır. HMK 135 uyarınca, kanun yollarına ilişkin genel hükümler karşı dava için de geçerlidir. Karşı dava hakkındaki karar, asıl dava hakkındaki karardan bağımsız olarak istinaf veya temyize götürülebilir. Taraflar, yalnızca karşı dava kararını veya yalnızca asıl dava kararını kanun yoluna taşıyabilir.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.