Dava Konusunun Devri ve Müddeabihin Temliki (HMK Madde 125)
Hukuk yargılamasında “tasarruf serbestisi” ilkesi gereği, bir mal veya hakkın dava konusu yapılmış olması, o malın devredilmesine engel değildir (ihtiyati tedbir kararı yoksa). Ancak dava devam ederken konunun (müddeabihin) el değiştirmesi, davanın taraflarını ve gidişatını doğrudan etkiler. HMK’nın 125. maddesi, davanın “sıfat yokluğundan” reddedilmesini önlemek ve usul ekonomisini korumak amacıyla; dava konusunu devralan üçüncü kişinin davaya nasıl dâhil olacağını veya davacının davasını tazminata nasıl dönüştürebileceğini düzenler. Özellikle 2020 yılında 7251 sayılı Kanun ile yapılan değişikliklerle, yargılama giderlerinden sorumluluk esasları netleştirilmiştir.
HMK Madde 125: Kanun Metni
MADDE 125- (1) Davanın açılmasından sonra, davalı taraf, dava konusunu üçüncü bir kişiye devrederse, davacı aşağıdaki yetkilerden birini kullanabilir:
a) İsterse, devreden tarafla olan davasından vazgeçerek, dava konusunu devralmış olan kişiye karşı davaya devam eder. Bu takdirde dava davacı lehine sonuçlanırsa, dava konusunu devreden ve devralan yargılama giderlerinden müteselsilen sorumlu olur.
b) İsterse, davasını devreden taraf hakkında tazminat davasına dönüştürür.
(2) Davanın açılmasından sonra, dava konusu davacı tarafından devredilecek olursa, devralmış olan kişi, görülmekte olan davada davacı yerine geçer ve dava kaldığı yerden itibaren devam eder. (Ek cümle:22/7/2020-7251/11 md.) Bu takdirde dava davacı aleyhine sonuçlanırsa, dava konusunu devreden ve devralan yargılama giderlerinden müteselsilen sorumlu olur.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
1086 sayılı Kanunun 186 ncı maddesindeki düzenlemeye karşılık gelen bu maddeyle, dava konusunun devri yani müddeabihin temliki düzenlenmiştir.
Maddenin birinci fıkrasında, dava konusunun davalı tarafından üçüncü kişiye devredilmesi durumunda, davacının, (a) ve (b) bentlerinde öngörülen iki seçenekten birini kullanabileceği hususu uygulamadaki tereddütleri giderecek şekilde yeniden düzenlenmiştir.
Maddenin ikinci fıkrasında ise dava konusunun davacı tarafından üçüncü bir kişiye devredilmesi hâlinde, devralan üçüncü kişinin, hukuk gereği (ipso iure) davacı sıfatı ve buna bağlı olarak dava takip yetkisi kazanacağı ve davanın yeni davacı ile süreceği esası getirilmiştir.
Hukuki İncelemeler
Davalı Tarafın Devri (HMK 125/1): Davacının Seçimlik Hakları
Dava konusu mal (örneğin tapulu taşınmaz) davalı tarafından satılırsa, davacıya iki yol sunulur:
- Davanın Devralana Yöneltilmesi: Davacı, eski davalıyı bırakıp yeni malike karşı davaya devam edebilir. Bu durumda yeni bir dava açılmasına gerek yoktur; davanın “tarafı” değişmiş olur.
- Tazminat Davasına Dönüştürme: Eğer davacı yeni malikle uğraşmak istemezse veya devralan iyi niyetliyse (tapu siciline güven ilkesi gereği), davasını eski davalıya karşı “tazminat davası” olarak sürdürebilir.
Davacı Tarafın Devri (HMK 125/2): Kendiliğinden Halefiyet
Eğer davacı, dava konusu hakkını (örneğin alacağını veya taşınmazını) bir başkasına devrederse, devralan kişi herhangi bir seçimlik hakka gerek kalmaksızın “kanun gereği” davacı sıfatını kazanır. Dava, yeni davacı ile kaldığı yerden devam eder.
Avukat Görüşü: Hâkimin Re’sen Hatırlatma Yükümlülüğü
Uygulamada en çok yapılan hata, dava konusunun devrinin mahkemece fark edilmesine rağmen yargılamaya eski taraflarla devam edilmesidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihatlarına göre; dava konusunun devredildiği anlaşıldığı anda hâkim, davacıya HMK 125/1’deki seçimlik haklarını hatırlatmak ve hangisini seçtiğini sormak zorundadır. Bu durum kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece re’sen (kendiliğinden) gözetilir. Seçim hakkı kullandırılmadan verilen kararlar usulden bozulmaktadır.
7251 Sayılı Kanun ve Müteselsil Sorumluluk
2020 yılındaki değişiklikle getirilen en önemli kural “müteselsil sorumluluk”tur. Dava konusunu devreden ve devralan kişiler, yargılama giderlerinden ve vekâlet ücretinden birlikte sorumludur. Bu düzenleme, tarafların dava masraflarından kaçmak amacıyla muvazaalı (danışıklı) devirler yapmasının önüne geçmeyi amaçlamaktadır.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2019/728, Karar: 2022/193 (Hâkimin Re’sen Gözetme Yükümlülüğü)
ÖZET: Dava sırasında dava konusunun devredilmesi halinde hâkimin davacıya seçimlik haklarını sormadan karar veremeyeceğine dair emsal karar.
Kararın Esası: Tapu iptal ve tescil davası devam ederken davalı, taşınmazı bir üçüncü kişiye satmıştır. Yerel mahkeme bu devri görmezden gelerek eski taraflar arasında davanın reddine karar vermiştir. Yargıtay HGK ise; HMK 125. maddesinin kamu düzenine ilişkin olduğunu, dava konusunun el değiştirdiğini öğrenen mahkemenin, davacıya devralana karşı mı devam edeceği yoksa tazminata mı dönüştüreceği hususunu sorması gerektiğini belirtmiştir. Bu usuli işlem yapılmadan eski taraflar arasında davanın sonuçlandırılması usul ve yasaya aykırı bulunarak karar bozulmuştur.
HMK Madde 125 (Dava Konusunun Devri) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Dava sürerken evi/arabayı satarsam dava biter mi?
Hayır, dava bitmez. Eğer davalıysanız, davacı isterse davayı yeni malike yöneltir, isterse size karşı tazminat davası olarak sürdürür. Eğer davacıysanız, malı sattığınız kişi sizin yerinize geçerek davaya devam eder.
Dava konusunu devralan kişiyi davaya nasıl dâhil ederim?
Mahkemeye bir dilekçe vererek “HMK 125/1-a uyarınca davaya devralan kişiye karşı devam etmek istediğinizi” beyan etmeniz yeterlidir. Mahkeme, devralan kişiye tebligat çıkararak davaya dahil eder.
Taşınmazı devralan kişi kötü niyetliyse ne olur?
Eğer taşınmaz üzerinde “ihtiyati tedbir” yoksa devir geçerlidir. Ancak devralan kişi davanın varlığını biliyorsa (kötü niyetliyse), tapu siciline güven ilkesinden yararlanamaz ve davayı kaybetme riskiyle karşı karşıya kalır.
Yargılama giderlerini kim öder?
HMK 125’in güncel haline göre; dava konusunu devreden ve devralan kişiler, yargılama giderlerinden ve karşı vekâlet ücretinden müteselsilen (birlikte) sorumludur.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.