Sayfa İçerikleri

Dava Ne Zaman Açılmış Sayılır? HMK Madde 118 (UYAP ve Harç Kaydı)

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 118. maddesi, bir medeni hukuk davasının hukuken hangi anda “açılmış” (derdest) kabul edileceğini belirler. Kanuna göre bir dava, dilekçenin yazıldığı veya postaya verildiği gün değil; mahkemenin (veya tevzi bürosunun) esas defterine kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Günümüz modern yargı sisteminde bu kayıt işlemi tamamen UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) üzerinden elektronik ortamda gerçekleşmektedir. Davanın açıldığı anın tespiti hayati önem taşır; zira zamanaşımının kesilmesi, hak düşürücü sürelerin korunması, faizin işlemeye başlaması ve davanın açıldığı tarihteki kanun hükümlerinin (HMK mı, eski HUMK mu?) uygulanacak olması doğrudan bu tarihe bağlıdır. Unutulmamalıdır ki, UYAP üzerinden dava dilekçesinin gönderilmesi tek başına yeterli değildir; harç ve masrafların (gider avansının) onaylanıp UYAP tarafından davanın tevzi edildiği an, hukuki açılış anıdır.

HMK Madde 118: Kanun Metni

(1) Dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Dava dilekçesine davalı sayısı kadar örnek eklenir.

(2) Dava dilekçesinin kaydına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte belirlenir.

6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi

Maddede davanın açılma tarihi ve dava dilekçesinin kaç örnek verileceği düzenlenmiştir. Davanın açılma zamanı olarak dilekçenin mahkemedeki kayıt anı esas alınmıştır. Bunun sebebi özellikle teknolojinin de ilerlemesiyle mahkemelerin duruma göre elektronik ortamda da dilekçeleri kabul ve kayıt edebilmeleridir. Dava açma zamanının arz ettiği önem sebebiyle mahkemelerin dava dilekçelerini yönetmeliğe uygun şekilde derhal kayda geçirecekleri tabiîdir. Bu çerçevede dava dilekçesinin kaydına ilişkin usul ve esasların yönetmelikte düzenlenmesi uygun bulunmuştur. Ayrıca kayıt için gerekli harç ve giderlerin de yatırılıp yatırılmamasına göre işlem yapılacaktır. Dava dilekçesi, aslı yanında davalı sayısı kadar örnek eklenerek mahkemeye verilmelidir.

Hukuki İncelemeler

UYAP Üzerinden Davanın Açılma Anı ve Harç İlişkisi

HMK m. 118/2 hükmünün atıf yaptığı Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği’ne göre; fiziksel ortamda açılan davalarda tevzi bürosuna dilekçenin teslim edilip harcın yatırıldığı an davanın açıldığı an kabul edilir.

Günümüzde davaların neredeyse tamamı UYAP Avukat Portal veya Vatandaş Portal üzerinden açılmaktadır. UYAP üzerinden dava açarken; dilekçenin e-imza ile imzalanıp sisteme yüklenmesi yeterli değildir. Sistem tarafından hesaplanan başvurma harcı, peşin harç ve gider avansının kredi kartı/banka kartı veya barokart aracılığıyla ödendiği (onaylandığı) an, sistem davaya bir “Esas Numarası” (Örn: 2024/123 Esas) verir. İşte davanın açıldığı tarih ve HMK 118 anlamında “kaydedildiği tarih”, UYAP tarafından bu esas numarasının verildiği andır. (Mesai saati dışında gece 23:50’de UYAP’tan harcı ödenip tevzi edilen dava, o gün açılmış sayılır).

ÖNEMLİ UYARI: (Avukat/Vatandaş/Kurum Portalı) üzerinden harç ve masraf ödemeleri, teknik bakım saatleri (genellikle 23:30-00:15) ve yıl sonu işlemleri hariç, 7/24 esasına göre elektronik imza veya mobil imza ile yapılabilmektedir. Bu sebeple dava harç işlemlerinizi en geç 23:30’dan önce tamamlayınız. Aksi takdirde ciddi hak kaybı yaşayabilirsiniz.

Davanın Açılmasının Maddi ve Usuli Sonuçları

Davanın açıldığı tarih (kayıt tarihi), yargılamanın tüm kaderini belirler. Başlıca hukuki sonuçları şunlardır:

Zamanaşımının Kesilmesi: Maddi hukuktaki (Borçlar Kanunu vb.) zamanaşımı süreleri davanın açıldığı gün kesilir. Son gün açılan bir dava, hakkı kurtarır.
Hak Düşürücü Sürelerin Korunması: İptal davaları gibi belirli sürelerde açılması gereken davalarda sürenin dolup dolmadığı bu kayıt tarihine göre belirlenir.
Faizin Başlaması: Kural olarak (temerrüt şartları saklı kalmak kaydıyla) talep edilen alacağa işleyecek temerrüt veya yasal faiz, davanın açıldığı tarihten itibaren hesaplanmaya başlar.
İyi Niyetin Sona Ermesi: Davalının, dava konusu malı elinde bulundurmada iyi niyetli kabul edildiği hâller, davanın açılmasıyla (dilekçenin tebliğiyle birlikte) kural olarak sona erer.

Avukat Görüşü: Adli Tatilde veya Mesai Dışında Dava Açılması

Elektronik yargı ağı (UYAP), avukatlara mesai saatleri dışında ve hafta sonlarında, hatta adli tatil içerisinde (10 Temmuz – 31 Ağustos) dahi dava açma imkânı sunar. Ancak burada çok dikkat edilmesi gereken teknik bir husus vardır: UYAP sistemi üzerinden cuma gecesi saat 23:55’te dava açılış işlemini başlatan bir kişi, ödeme adımını cumartesi günü saat 00:02’de tamamlarsa, dava cumartesi günü açılmış sayılır. Şayet cuma günü zamanaşımının son günü ise, bu 7 dakikalık gecikme davanın tamamen “zamanaşımı” (süreden) reddine sebep olabilir. Bu nedenle meslektaşlarımızın, hak düşürücü sürelerin son günlerinde UYAP işlemlerini son dakikaya bırakmamaları teknik aksaklıklara karşı alınacak en büyük önlemdir.

Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2018/582, Karar: 2021/1470 (Davanın Açıldığı Tarihteki Usul Kanunlarının Uygulanması ve İspat Yükü)

ÖZET: Davacı, davalı babasına para gönderdiğini ancak taşınmazın kendi adına değil, davalı adına kaydedildiğini belirterek (inanç sözleşmesine dayalı) tapu iptal ve tescil davası açmıştır. Davacı, iddiasını yazılı bir belgeyle ispatlayamamış ancak dilekçesinde açıkça “yemin” deliline dayanmıştır. Mahkeme, hakimin tarafa yemin teklifini hatırlatamayacağını belirterek davayı reddetmiştir.

Kararın Esası: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu kararında usul kurallarının zaman bakımından uygulanmasını tartışırken dolaylı olarak davanın açılma tarihine atıf yapmıştır. HGK, davanın HMK’nın yürürlükte olduğu dönemde açıldığına vurgu yaparak, ispat yükü ve yemin usullerinin HMK hükümlerine göre değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. HGK’ya göre; davasını HMK döneminde açan ve dava dilekçesinde açıkça “yemin” deliline dayanan davacıya, yazılı belge sunamaması halinde mahkemenin “hâkimin davayı aydınlatma ödevi” (HMK m. 31) kapsamında karşı tarafa yemin teklif etme hakkını hatırlatması yasal bir zorunluluktur. Bu hatırlatmanın yapılmaması davanın bozma sebebidir. (Bu karar, davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan usul hükümlerinin yargılamaya nasıl yön verdiğini göstermesi açısından önemlidir).

HMK Madde 118 (Davanın Açılma Zamanı) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Dava ne zaman açılmış kabul edilir?

Fiziki açılışlarda tevzi bürosuna harcın yatırılıp kaydedildiği an; UYAP üzerinden açılışlarda ise harç tahsilatının tamamlanıp sisteme “Esas Kaydının” yapıldığı an dava açılmış kabul edilir.

Harcı yatırılmayan dava açılmış sayılır mı?

Kural olarak hayır. Dava dilekçesinin sadece sisteme yüklenmiş olması davanın açıldığı anlamına gelmez. HMK Yönetmeliği uyarınca başvurma harcı ve peşin harç ödenmedikçe tevzi (kayıt) işlemi gerçekleşmez. Adli yardım talepli açılan davalarda ise, harç ödenmese dahi sistem “adli yardım talepli” olarak kaydı yaptığı için dava o an açılmış sayılır.

Posta yoluyla gönderilen dilekçede davanın açılma tarihi nedir?

Eğer davanızı posta veya kargo ile mahkemeye gönderirseniz, davanın açılma tarihi dilekçeyi postaneye verdiğiniz gün değil; postanın mahkemeye ulaştığı, mahkeme veznesine gerekli harçların yatırıldığı ve esas defterine kaydedildiği gündür. Bu durum hak düşürücü süreler açısından büyük bir risk taşır.

Davalıya verilecek örnekleri (suretleri) kim hazırlar?

HMK 118/1 uyarınca dava dilekçesine davalı sayısı kadar örnek (suret) eklenmelidir. UYAP üzerinden elektronik ortamda açılan davalarda sistem dilekçeyi otomatik olarak çoğaltıp tebligata hazırladığından, davacının fiziki örnek sunmasına kural olarak gerek yoktur (Ancak ekindeki fiziki deliller hariç).

UYARI

Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.

Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.

Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.