İsticvap Davetiyesinin İçeriği ve İkrar Yaptırımı: HMK Madde 171 Rehberi
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 171. maddesi, isticvap işleminin taraflar açısından usul güvencesini oluşturan temel hükümdür. Bu madde, davetiyenin hangi unsurları içermesi gerektiğini, yani sadece “gel” demenin yetmeyeceğini, davetiyede hangi vakıalar hakkında sorgulanacağının ve gelmezse ne olacağının açıkça yazılması zorunluluğunu düzenler. İkinci fıkrada ise gelmemenin veya cevap vermemenin yaptırımı net biçimde ortaya konulmuştur. Bu iki unsur birlikte değerlendirildiğinde, 171. madde aynı zamanda bir usul güvencesidir: önceden bildirilmeden, ihtar yapılmadan bir tarafın isticvap yaptırımıyla karşılaştırılması mümkün değildir. Yargıtay HGK’nın bu maddeye ilişkin kararları da büyük ölçüde davetiyenin usulüne uygun düzenlenip düzenlenmediği ve isticvap ile sıradan “taraf dinleme” arasındaki ince sınır üzerinden şekillenmektedir.
HMK Madde 171: Kanun Metni
İsticvap olunacak tarafın davet edilmesi
MADDE 171- (1) İsticvabına karar verilen kimseye bizzat davetiye gönderilir ve belirlenen gün ve saatte isticvap olunmak üzere hazır bulunması gerektiği belirtilir. Davetiyede, ayrıca, isticvap konusu vakıalar gösterilir; ilgili tarafın geçerli bir özrü olmaksızın gelmediği veya gelip de sorulara cevap vermediği takdirde, isticvap konusu vakıaları ikrar etmiş sayılacağı ihtarı da yapılır.
(2) Çağrılan taraf özürsüz olarak gelmediği veya gelip de soruları cevapsız bıraktığı takdirde, mahkemece sorulan vakıalar ikrar edilmiş sayılır.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Bu maddede 1086 sayılı Kanunun 234 üncü maddesinde düzenlendiği gibi, isticvap edilecek kimselerin mahkemeye çağrılmaları ile gelmemeleri yahut cevap vermemelerinin sonuçları gösterilmiştir.
Adalet Komisyonu Değişiklik Gerekçesi
Tasarının 175 inci maddesinde, medeni yargılama hukukundaki kullanımıyla uyum sağlamak amacıyla, madde başlığında geçen “edilecek” ibaresi “olunacak”, birinci fıkrasında geçen “edilmek” ibaresi “olunmak”, ikinci fıkrasında geçen “vakıaları” ibaresi ise anlatım bozukluğunu gidermek amacıyla “vakıalar” şeklinde değiştirilmiş ve madde teselsül nedeniyle 177 nci madde olarak kabul edilmiştir.
Hukuki İncelemeler
Davetiyede Bulunması Zorunlu Unsurlar
HMK 171/1 uyarınca isticvap davetiyesi, sıradan bir “duruşmaya çağrı” tebligatından farklı olarak aşağıdaki unsurları eksiksiz içermek zorundadır.
| Zorunlu Unsur | İçeriği ve Önemi | Eksik Olursa Sonucu |
|---|---|---|
| Gün ve Saat | Duruşmanın tarihi ve saati açıkça belirtilmelidir. | Belirsiz tebliğ geçersiz sayılabilir. |
| İsticvap Konusu Vakıalar | Hangi vakıalar hakkında sorgulanacağı davetiyede yazmalıdır. | Vakıa belirtilmezse ikrar yaptırımı uygulanamaz. |
| İkrar İhtarı | “Gelmezseniz veya cevap vermezseniz ikrar etmiş sayılırsınız” ibaresi zorunludur. | İhtar yoksa, gelmeme aleyhine sonuç doğurmaz. |
İsticvap ile “Tarafın Dinlenmesi” Arasındaki Fark
Yargıtay HGK 2016/1199 kararında da net biçimde ortaya konulduğu üzere, HMK 140 ve 144 kapsamında yapılan sıradan “taraf dinleme” ile teknik anlamda isticvap birbirinden farklı işlemlerdir. Bu fark pratik açıdan kritik önemdedir:
- Teknik İsticvap (HMK 169-175): Tarafın aleyhine olan vakıalar hakkında ikrar elde etmek amacıyla yapılır. Taraf gelmezse HMK 171/2 uyarınca ikrar etmiş sayılır.
- Sıradan Taraf Dinleme (HMK 140, 144, 31): Hâkimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında yapılır. Taraf gelmezse ikrar yaptırımı uygulanmaz, sadece yokluğun sonuçları doğar.
Avukat Görüşü: Davetiyenin İçeriği Davanın Kaderini Belirler!
İsticvap talebinde bulunan taraf açısından en kritik nokta, mahkemeden çıkacak olan davetiyenin içeriğini takip etmektir. Uygulamada mahkeme kalemleri zaman zaman “isticvap konusu vakıalar” sütununu boş bırakarak veya muğlak biçimde doldurarak davetiye çıkarmaktadır. Bu durumda davetiye usulsüz hale gelir ve taraf gelmese dahi ikrar yaptırımı uygulanamaz. Bu nedenle isticvap talep eden tarafın, dilekçesinde hangi vakıa hakkında hangi içerikte davetiye çıkarılması gerektiğini açıkça ve somut biçimde yazması, gerektiğinde bu konuyu duruşmada tutanağa geçirtmesi elzemdir.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2016/1199, Karar: 2020/792 (İsticvap ile Taraf Dinleme Farkı; Somutlaştırma Yükü)
ÖZET: Teknik anlamda isticvap (HMK 169-175) ile hâkimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında yapılan sıradan taraf dinlemenin (HMK 31, 140, 144) birbirinden farklı hukuki işlemler olduğu; isticvap yaptırımının (HMK 171/2 – ikrar etmiş sayılma) uygulanabilmesi için tarafın 169-175. maddelere göre çağrılmış olması gerektiği; ayrıca somutlaştırma yükümlülüğü yerine getirilmeden ve hâkimin aydınlatma ödevi gereği uyarı yapılmadan doğrudan davanın reddine karar verilemeyeceği hakkındadır.
Kararın Esası:
- Davacı, ücret alacağına mahsuben 100,00 TL talep etmiş; hangi ay ve yıla ait ücretin ödenmediğini dilekçesinde somutlaştırmamıştır.
- Yerel mahkeme, somutlaştırma yükümlülüğü yerine getirilmediği gerekçesiyle davacı taraf isticvap edilmek istense de bunun “iddiayı genişletme” anlamına geleceğini kabul etmiş ve talebi reddetmiştir.
- Özel Daire, “davacı isticvap edilerek ücret alacağı açıklattırılmalıydı” diyerek bozmuş; yerel mahkeme ise taraflarca getirilme ilkesine aykırılık gerekçesiyle direnmiştir.
- HGK’nın Tespiti: Bir tarafın kendi lehine olan vakıalar hakkında isticvap edilmesinin mümkün olmadığını (HMK 169); isticvabın yalnızca aleyhine olan vakıalar için yapılabileceğini; somut olayda davacının kendi lehine olan ücret alacağını açıklattırmak için isticvap edilmesinin teknik olarak yanlış olduğunu vurgulamıştır.
- Hukuki Sonuç: HGK, yerel mahkemenin direnme kararını değişik gerekçeyle bozmuştur. Davacının somutlaştırma yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde hâkimin, davayı aydınlatma ödevi (HMK 31) ve ön inceleme hükümleri çerçevesinde önce tarafı uyarması, ardından eksiklik giderilmezse reddine karar vermesi gerekmektedir.
- Pratik Çıkarım: İsticvap ile taraf dinleme birbirinin yerine kullanılamaz. Hâkim, somutlaştırma eksikliğini “sen isticvap edilsen de iddianı genişletemezsin” diyerek kapatamaz; önce HMK 31 kapsamında uyarı yapmalıdır.
HMK Madde 171 (İsticvap Davetiyesi ve İkrar Yaptırımı) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
İsticvap davetiyesinde vakıaların yazılı olmaması ne sonuç doğurur?
Davetiyede isticvap konusu vakıalar gösterilmemişse, davetiye usulsüzdür. Taraf gelmese dahi HMK 171/2 kapsamında ikrar yaptırımı uygulanamaz. Bu nedenle davetiyenin eksiksiz çıkarıldığından emin olmak isticvap talep eden avukatın sorumluluğundadır.
İsticvap davetiyesi vekile gönderilebilir mi?
Hayır. HMK 171/1 açıkça “bizzat davetiye gönderilir” demektedir. Davetiye mutlaka asile tebliğ edilmelidir. Sadece vekile yapılan tebligat, isticvap yaptırımlarını doğurmaz.
Taraf duruşmaya gelip bazı soruları cevaplamaz, bazılarını cevaplarsa ne olur?
HMK 171/2 uyarınca yaptırım, cevapsız bırakılan sorulara karşılık gelen vakıalar için işler. Tüm sorular değil, cevaptan kaçınılan spesifik vakıalar ikrar edilmiş sayılır.
İsticvap ile “tarafın dinlenmesi” aynı şey midir?
Hayır. HGK 2016/1199 kararında da açıklandığı üzere, HMK 140 veya 144 kapsamında yapılan sıradan taraf dinleme ile teknik isticvap farklıdır. Teknik isticvap olmadan, gelmeme halinde ikrar yaptırımı uygulanamaz.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz.