Fer’i Müdahale Nedir? Tarafın Yardımcısı Olarak Davaya Katılma — HMK Madde 66
Bir davanın sonucu, davanın tarafı olmayan pek çok kişiyi de kaygılandırabilir: Güvence veren kefil, taşeron alan asıl işveren, sigorta şirketi, ortaklık ilişkisindeki üçüncü kişi… HMK Madde 66, bu kişilere “seyirci kalmama” hakkı tanımaktadır: Davayı kazanmasında hukuki yararı olan tarafın yanında, ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar fer’i müdahil sıfatıyla davada yer alınabilir. Kanun, tartışmalı bir soruyu doğrudan cevaplayarak fer’i müdahilin tarafın yardımcısı olduğunu hükme bağlamış; “taraf mı, taraf benzeri mi” tartışmasını sona erdirmiştir.
HMK Madde 66: Kanun Metni
(1) Üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabilir.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Madde ile fer’î müdahale, mümkün olduğunca temel unsurlarını içerecek şekilde yeniden düzenlenmiştir. Bu çerçevede, fer’î müdahilin davanın tarafları dışında üçüncü kişi olduğu belirtilmiştir. Maddede üçüncü kişinin fer’î müdahalede bulunabilmesi için bu konuda “hukukî yararının bulunması” şeklinde genel bir çerçeve çizilmiş, hukukî yararın ne olduğu doktrin ve yargı kararlarına bırakılmıştır. Yargı organlarına yöneltilen her talep gibi fer’î müdahalede bulunmak için de hukukî yararın bulunması gerekir.
Maddede açıklığa kavuşturulan bir başka husus ise fer’î müdahilin tarafın yardımcısı olduğu ve onun yanında davaya katılacağıdır. Böylece, fer’î müdahilin taraf mı, taraf yardımcısı mı veya taraf benzeri bir konuma mı sahip olduğu konusundaki tartışmalar ortadan kalkacaktır. Fer’î müdahilin tarafın yardımcısı olması, fer’î müdahilin davadaki durumunu ve kullanacağı yetkileri doğrudan belirleyici niteliktedir. Örneğin, fer’î müdahil, taraf yardımcısı olması sebebiyle, tarafa rağmen bir işlem yapamayacaktır. Fer’î müdahil, davada kimin yanında yer almasında hukukî yararı varsa onun yanında yer alacaktır. Aslî müdahaleden farklı olarak, tahkikat sona erinceye kadar fer’î müdahalede bulunulacağı kabul edilmiştir. Zira aslî müdahil taraftır ve bir dava açmaktadır; oysa fer’î müdahil taraf yardımcısı olarak mevcut bir davanın içinde yer almaktadır. Ayrıca, ihbarla fer’î müdahalenin yakın ilişkisi dikkate alındığında da her ikisinin de tahkikat sonuna kadar kullanılan hukukî kurumlar olmasına dikkat edilmiştir.
Hukuki İncelemeler
Fer’i Müdahalenin Şartları
m. 66 uyarınca fer’i müdahil sıfatını kazanabilmek için:
- Üçüncü kişi olmak: Müdahil, mevcut davanın taraflarından biri olamaz; davada taraf sıfatı bulunmayan üçüncü kişi olmalıdır.
- Hukuki yarar: Davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan tarafın yanında yer alınabilir. “Hukuki yarar” kavramının içeriği doktrin ve Yargıtay kararlarına bırakılmıştır; ekonomik ya da duygusal menfaat yeterli değildir.
- Tahkikat sınırı: Müdahale talebi tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir. Bu nokta asli müdahaleden farklıdır: Asli müdahale “hüküm verilinceye kadar” mümkünken, fer’i müdahale yalnızca “tahkikat sonuna kadar” mümkündür.
- Yardım amacı: Müdahilin amacı, yanında katıldığı tarafın davayı kazanmasına yardımcı olmaktır. Bağımsız bir hak talep edemez.
Fer’i Müdahilin Temel Statüsü — “Taraf Yardımcısı” Neden Önemli?
HMK m. 66’nın en belirleyici yeniliği, tartışmalı bir soruyu doğrudan çözüme kavuşturmasıdır: Fer’i müdahil taraf değil, tarafın yardımcısıdır. Bu statünün pratik sonuçları şunlardır:
- Fer’i müdahil tarafa rağmen bir işlem yapamaz. Asıl taraf borcu kabul etmişse müdahil “borç yoktur” diyemez; asıl taraf davadan feragat etmişse müdahil davayı sürdüremez.
- Hüküm, esas taraf hakkında kurulur; müdahil hakkında ayrı bir hüküm kurulamaz.
- Fer’i müdahil, yanındaki tarafı desteklemek için her usul işlemini yapabilir: delil sunabilir, tanık dinletebilir, duruşmaya katılabilir —ancak tarafın işlemlerine aykırı adım atamaz.
Asli Müdahale ile Fer’i Müdahale Arasındaki Zaman Farkı
Kanun gerekçesi bu farkı özellikle vurgular:
| Asli Müdahale (m. 65) | Fer’i Müdahale (m. 66) | |
|---|---|---|
| Son tarih | Hüküm verilinceye kadar | Tahkikat sona erinceye kadar |
| Statü | Taraf (yeni dava açar) | Taraf yardımcısı |
| Harç | Dava harcı zorunlu | Müdahale talebi harcına tabidir |
Fer’i Müdahilin Temyiz Hakkı ve Sınırları
Fer’i müdahilin temyiz hakkı, yanında katıldığı tarafın temyiz durumundan bağımsız değildir. Yargıtay HGK’nın içtihadına göre:
- Fer’i müdahil, ancak karşı taraf sıfatındaki davacı temyize gittiğinde bu temyize katılma yoluyla temyiz hakkını kullanabilir.
- Yanında davaya katıldığı davalının temyiz süresi geçirilmişse ya da temyiz isteminin reddi gerekiyorsa, fer’i müdahilin “katılma yoluyla temyiz” başvurusu da reddedilir.
- Fer’i müdahil, hükmü yanındaki tarafla birlikte temyiz edebilir; ancak yanındaki tarafın temyizine bağımlıdır.
Hukuki Yararın Kapsamı
Kanun, “hukuki yarar”ın içeriğini belirlemeden doktrin ve yargı kararlarına bırakmıştır. Yargı uygulamasında hukuki yararın varlığı oldukça geniş yorumlanmaktadır:
- Davanın sonucunda ileride açılabilecek rücu ilişkisi (en yaygın durum)
- Davanın sonucunun kişinin hukuki statüsünü ya da malvarlığını etkileme ihtimali
- Davalı şirketin zarara uğramasının şirket ortağını da etkilemesi
Yalnızca ticari veya duygusal çıkar yeterli değildir; hukuki sonuç doğuran bir etkilenme gerekir.
Avukat Görüşü: Müdahil Asıl Tarafın “Gölgesi”dir
Fer’i müdahilin sınırını anlamak için şu soruyu sormak yeterlidir: “Asıl taraf ne yapıyor?” Müdahil, asıl tarafın işlemlerinin sınırında hareket eder. En sık hata, özellikle davalı yanında fer’i müdahil olan sigortacı veya alt işverenin, asıl davalının kabul ettiği borç ya da kusurla çelişen savunmalar yapmasıdır. Oysa müdahilin bu yetki sınırını aşması, talebeni dikkate alınmaz; asıl tarafın işlemi geçerlidir. Bu nedenle fer’i müdahil stratejik olarak en verimli olduğu alanı — asıl tarafın hatalı kaçırdığı delilleri sunmak, bilirkişi raporlarına etkili itiraz yapmak — kullanmalıdır.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2018/557 E. , 2021/1643 K.
ÖZET (Tazminat — Vekil Azli — Fer’i Müdahilin Katılma Yoluyla Temyiz Hakkı): Kambiyo senetlerinin yetkisiz kişilere iade edilmesi nedeniyle açılan tazminat davasında, davalı banka yanında fer’i müdahil olarak katılan kişi, direnme kararına karşı katılma yoluyla temyize gitmiştir. Davalı banka vekilinin yasal temyiz süresi geçtikten sonra yaptığı temyiz başvurusu reddedilmiştir. HGK’nın incelediği önsorun: Davalı banka vekilinin temyizi süresinde midir, buna bağlı olarak fer’i müdahilin katılma yoluyla temyizi mümkün müdür? HGK oybirliğiyle şu kararı vermiştir: Davalı banka yanında fer’i müdahil olarak davaya katılan kişinin, HUMK m. 433/2 gereğince katılma yoluyla temyiz hakkı, ancak karşı taraf sıfatındaki davacının temyizine karşı kullanılabilir. Yanında davaya katıldığı davalı bankanın temyiz başvurusu süre yönünden reddedilmişse, fer’i müdahilin davalı temyizine istinaden katılma yoluyla temyize başvurması da mümkün değildir. Karar, fer’i müdahilin temyiz hakkının yanındaki tarafa bağımlı olduğu ve bu bağımlılığın temyiz aşamasında da sürdüğü ilkesini netleştirmektedir.
HMK Madde 66 (Fer’i Müdahale) Sıkça Sorulan Sorular
Fer’i müdahil olmak için harç ödenir mi?
Dava harcı ödenmez; fer’i müdahale dilekçesi maktu müdahale harcına tabidir. Asli müdahaledekinin (tam dava harcı) aksine, fer’i müdahalede harç miktarı çok daha düşüktür. Ancak tebligat gideri yatırılmalıdır.
Fer’i müdahil itirazımı dikkate almazsa asıl tarafın işlemini geçersiz kılabilir miyim?
Hayır. Fer’i müdahil “taraf yardımcısı” statüsündedir; tarafa rağmen işlem yapamaz. Asıl taraf borcu kabul etmiş, feragat etmiş ya da davayı bırakmışsa müdahil bu kararı tek başına geçersiz kılamaz; yalnızca yanındaki tarafı destekleyici işlemler yapabilir.
Tahkikat sona erdikten sonra müdahale talebinde bulunabilir miyim?
Hayır. m. 66, müdahale talebini tahkikat sona erinceye kadar sınırlamaktadır. Tahkikat kapandıktan sonra yapılan müdahale talebi kabul edilmez. Bu nedenle hakkınızdan en kısa sürede faydalanmanız stratejik açıdan önemlidir.
Asıl taraf davayı kaybederse fer’i müdahil aleyhine de hüküm kurulur mu?
Hayır. Hüküm esas taraf hakkında kurulur; fer’i müdahil hakkında ayrı bir karar verilmez. Ancak m. 69 ve m. 64 uyarınca davanın sonucu, ilerideki rücu ilişkisinde fer’i müdahili bağlayabilir.
UYARI
Web sitemizde yayımlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Murat ÖCAL’a aittir. Makaleler, hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imza ve zaman damgası ile korunmaktadır. Bu içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, özetlenmesi veya başka internet sitelerinde yayımlanması halinde derhal hukuki ve cezai süreç başlatılacaktır.
Avukat meslektaşlar, makale içeriklerini dava dilekçelerinde serbestçe kullanabilirler.
Sitemizde yer alan tüm içerik yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Burada sunulan hiçbir bilgi, herhangi bir yasal veya profesyonel tavsiye niteliğinde değildir. Bu paylaşım, hiçbir şekilde avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle ziyaretçilerimizin, profesyonel ve resmi anlamda hukuki yardım almadan herhangi bir işlemde bulunmamaları önemle tavsiye olunur.