Sulh Hukuk Mahkemesi Hangi Davalara Bakar? HMK Madde 4 Görev Listesi
Hukuk sistemimizde Sulh Hukuk Mahkemeleri, genel görevli değil, “özel ve sınırlı görevli” mahkemelerdir. HMK Madde 4, bu mahkemelerin bakabileceği dava ve işleri tahdidi (sayılı) olarak belirlemiştir. 6100 sayılı Kanun ile birlikte “miktar ve değer” kriteri Sulh Hukuk görev alanından tamamen çıkarılmış, yerine uyuşmazlığın “niteliği” esas alınmıştır. Bu sayede, kira bedeli ne kadar yüksek olursa olsun kira uyuşmazlıklarının veya taşınmazın değeri ne kadar büyük olursa olsun ortaklığın giderilmesi davalarının tek bir uzmanlık merkezinde (Sulh Hukuk) çözülmesi amaçlanmıştır.
HMK Madde 4: Kanun Metni
MADDE 4- (1) Sulh hukuk mahkemeleri, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın;
a) Kiralanan taşınmazların, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık kalmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara karşı açılan davaları,
b) Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaları,
c) Taşınır ve taşınmaz mallarda, sadece zilyetliğin korunmasına yönelik davaları,
ç) Bu Kanun ile diğer kanunların, sulh hukuk mahkemesi veya hâkimini görevlendirdiği davaları, görürler.
6100 sayılı Kanunda Yer Alan Madde Gerekçesi
Sulh hukuk mahkemeleri, asliye hukuk mahkemelerince görülen davalara göre daha basit olan ve tarafların sulh olmaları sonucu çözüme kavuşturulabilen uyuşmazlıkların, yazılı yargılama usulündeki ayrıntılı prosedüre tâbi olmadan, daha kolay ve kısa yoldan çözülebilmesi amacıyla kurulmuştur. Bu ayrım, 1086 sayılı Kanunun mehazını oluşturan İsviçre başta olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde de mevcuttur. Sulh hukuk mahkemesi asliye mahkemesi düzeyinde bir ihtisas mahkemesi değil, basit uyuşmazlıkların daha az masraf ve emek harcayarak çözülebilmesini amaçlayan bir mahkemedir. Ancak, Ülkemizdeki seksen seneyi aşan kuruluş amacına uygun olmayan uygulama sonucunda, bu mahkemeler belli bir alana yönelik uzmanlık mahkemesi gibi algılanmaya başlanmıştır. Bu algılamanın sonucu olarak da ayrımın kaldırılması ve asliye düzeyinde yeni ihtisas mahkemelerinin kurulması teklifleri gündeme gelmiştir. Oysa, miktarı ve niteliği ne olursa olsun kira uyuşmazlıklarının bütünüyle sulh hukuk mahkemesine bırakılması ve davanın basit yargılama usulüne tâbi kılınması hem mahkemenin kuruluş amacına hem de daha uzmanlaşmaya yönelik beklentileri karşılayacaktır. Maddeyle, sulh hukuk mahkemelerinin görev alanı, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın ve sadece uyuşmazlığın niteliği esas alınarak yeniden belirlenmiştir. Kira uyuşmazlığının miktarı ne olursa olsun kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıkların tek bir mahkemede çözümü amaçlanmıştır. Paylı ve elbirliği mülkiyeti ile taşınır ve taşınmaz mallardaki zilyetliğin korunmasına yönelik davalar da yine mahkemenin uzmanlık alanına bırakılmıştır. Bu düzenlemeyle, miktara bağlı görev uyuşmazlıklarının kesin olarak önüne geçilmesi ve bu suretle de yargılamanın basit yargılama usulü ile daha süratli bir biçimde sonuçlandırılması hedeflenmiştir. (Süre sınırlaması nedeniyle gerekçenin devamı web sitesindeki metinden tamamlanmıştır).
Hukuki İncelemeler
Sulh Hukuk Mahkemesinin Görevli Olduğu Davalar
| Dava Konusu | Açıklama |
|---|---|
| Kira Uyuşmazlıkları | Kira sözleşmesinden doğan tahliye, kira tespiti, alacak ve tazminat davaları (İcra İflas Kanunu istisnaları hariç). |
| Ortaklığın Giderilmesi | Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların taksimi veya satışı (İzale-i Şuyu). |
| Taşınır Mal Zilyetliği | Taşınır mallarda zilyetliğin korunması ve geri verilmesi talepli davalar. |
| Kat Mülkiyeti Kanunu | Apartman ve site yönetimi uyuşmazlıkları (KMK’dan kaynaklanan tüm davalar). |
Kira Davalarında Sulh Hukuk Tekelidir
6100 sayılı HMK’nın en somut değişikliklerinden biri kira davalarındaki miktar sınırının kalkmasıdır. Artık aylık kira bedeli ne olursa olsun, kira sözleşmesiyle ilgili tüm davalarda Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir. Eğer davada bir “kira ilişkisi” olup olmadığı tartışmalıysa, mahkeme önce bu ön sorunu çözmeli, kira ilişkisi sabit ise yargılamaya devam etmelidir.
Avukat Görüşü: “Özel Kanunların” Atfı
Sulh Hukuk Mahkemesinin görevi sadece HMK Madde 4 ile sınırlı değildir. Türk Medeni Kanunu’ndaki “vesayet” işleri (vasi tayini, kayyım atama), mirasçılık belgesi (veraset ilamı) verilmesi ve tereke tespit işleri de ilgili kanunlardaki atıflar nedeniyle Sulh Hukuk mahkemelerince yerine getirilir. Sulh Hukuk mahkemeleri, hızlı yargılama usulü (Basit Yargılama) uygulandığı için vatandaşın adalete en hızlı ulaştığı kapılardan biridir.
Öne Çıkan Yargıtay Kararları Özeti
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2017/3806 E. , 2018/10658 K.
ÖZET (Hizmet Sözleşmesi – Görev): Taraflar arasındaki sözleşme bir kira ilişkisi değil hizmet (fuar organizasyon) alım sözleşmesi ise, buradan kaynaklı uyuşmazlıklar HMK madde 4 uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesinde değil, genel görevli mahkemelerde (ticaret/asliye) görülmelidir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2017/5073 E. , 2019/1407 K.
ÖZET (Araç Kira Sözleşmesi): Taşınır veya taşınmaz ayrımı yapılmaksızın, taksi plakalı araç kira sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda miktar ve değer ayrımı olmaksızın HMK m. 4/1-a uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2017/2163 E. , 2020/2174 K.
ÖZET (Kat Mülkiyeti Kanunu ve Zarar Tazmini): Kat mülkiyetine tabi taşınmazda su borusunun patlamasından doğan maddi zararların tazmini istemi, 634 sayılı KMK uygulamasından kaynaklandığından KMK Ek-1 maddesi uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesinin görev alanına girer.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 2018/3179 E. , 2019/3289 K.
ÖZET (Kat İrtifaklı Binada Ecrimisil): Kat irtifaklı taşınmazda bağımsız bölüm malikleri arasındaki sınırı aşma kaynaklı haksız işgal (ecrimisil) davasının, Kat Mülkiyeti Kanunu uyarınca Asliye değil Sulh Hukuk Mahkemesinde görülmesi zorunludur.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 2018/4255 E. , 2019/6872 K.
ÖZET (Fuzuli Şagil İddiası ve Kiracılık Savunması): Davacının kira ilişkisine dayanmadan “fuzuli şagil” iddiasıyla açtığı müdahalenin men’i davasında, davalıların haksız olarak kiracılık savunması yapması davanın Sulh Hukuk görev alanına çekilmesine tek başına yeterli değildir; uyuşmazlık Asliye Hukuk Mahkemesinde çözülmelidir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 2019/4410 E. , 2021/3014 K.
ÖZET (Mirasçılar Arası Kira Alacağı): Ortak veya muristen kalan taşınmazın kiralarının tahsil edilmesi durumunda mirasçılar/paydaşlar arasında eksik ödenen paya ilişkin kira gelirinden doğan iç uyuşmazlık, Sulh Hukuk Mahkemesi görevinde yer almaktadır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 2017/983 E. , 2019/9857 K.
ÖZET (Sigortanın Halefiyeti ve Kira İlişkisi): Sigorta şirketinin, yangın poliçesi uyarınca ödediği hasarın rücuuna ilişkin kendi sigortalılarının kiracısına karşı açtığı davada, sigortacı sigortalının halefi sayılacağından görevli mahkeme asliye değil, kira uyuşmazlıklarına bakan Sulh Hukuk Mahkemesidir.
HMK Madde 4 (Sulh Hukuk Mahkemesi) Sıkça Sorulan Sorular
Aidat borcu nedeniyle site yönetimiyle davalık oldum, hangi mahkemeye gitmeliyim?
Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan (KMK) kaynaklanan tüm uyuşmazlıklarda HMK Madde 4 ve KMK Ek Madde 1 uyarınca miktar ne olursa olsun Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir.
Miras kalan bir tarlayı bölüştürmek istiyoruz, dava nerede açılır?
Halk arasında “İzale-i Şuyu” olarak bilinen Ortaklığın Giderilmesi davaları HMK Madde 4/1-b bendi uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesinde görülür.
Sulh Hukuk Mahkemesinde yargılama süreci daha mı hızlıdır?
Genellikle evet. Sulh Hukuk mahkemelerinde “Basit Yargılama Usulü” uygulanır; dilekçe teatisi daha kısadır ve duruşmalar arası süreler genellikle daha dar tutulur.